[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

تعاوني هاي چند منظوره آبخيزداري: راهكاري نو جهت مشاركت مردم در توسعه حوضه هاي آبخيز  Fulltext 

[ غلامحسين زماني ] - دانشيار بخش ترويج و آموزش كشاورزي دانشگاه شيراز
[ فضل اله بهرامي ] - دانشجوي كارشناسي ارشد بخش ترويج و آموزش كشاورزي دانشگاه شيراز
[ غلامرضا انصاري ] - كارشناس ارشد آبخيزداري سازمان جهاد كشاورزي

خلاصه مقاله:

منابع آبي و خاكي و حوضه هاي آبخيز يكي از مهمترين ثروتهاي هر كشوري است كه رشد و توسعه روستاها، كشاروزي و غيره در نهايت توسعه پايدار به آن بستگي داشته و هر نوع بي توجهي به آن عواقب جبران ناپذيري را به بار خواهد آودر. يك حوضه آبخيز از اجزاء گوناگوني تشكيل شده هر يك به طور مستقيم يا غير مستقيم با هم در ارتباطند و بر يكديگر تاثير دارند و جدا كردن اين اجزاء باعث تخريب و نابودي مجموعه مي شود. يكي از اجزاء اين مجموعه منابع انساني و ساكنين حوضه هاي آبخيز است كه نقش بسزايي در حفظ و توسعه حوضه هاي آبخيز دارند. در بررسي مسائل حوضه هاي آبخيز در دوره هاي اخير نشانه هايي از بي توجهي به مشاركت ساكنين حوضه هاي آبخيز در حفظ و توسعه آن وعدم نگرش صحيح به مديريت جامع حوضه هاي ابخيز به عنوان يك اصل بنيادي ديده مي شود كه رشد سريع تخريب خاكها و مراتع، افزايش فقر و تنگدستي، افزايش مهاجرت روستائيان به شهرها و به وجود آمدن نابساماني هاي اجتماعي را به بار آورده است. شكست طرح ها و پروژه هاي اجرا شده در حوضه هاي آبخيز و يا موفقيت مقطعي آنها گوياي يك مشكل كليدي است و آن عدم مشاكرت بهره برداران در مديريت و توسعه حوضه هاي آبخيز است. يكي از راهكارهاي مهم و بسيار موثر در مديريت و توسعه حوضه ها يابخيز كه درچند سال اخير ورد توجه قرار گرفتند نظام تعاوني هاست.
نظام تعاوني ها با توجه به پتانسيل هاي نهفته در ساختار اجتماعي و اقتصادي خود و با توجه به سابقه ديرينه آن در كشور ما مي تواند راهبردي نو و غني براي مشاركت سازنده بهره برداران در مديريت و توسعه حوضه هاي آبخيز باشد. به همين منظور طرحي در استان فارس اجرا شد كه ساكنين حوضه هاي ابخيز را در قالب تعاوني هاي چند منظوره آبخيزداري، در مديريت وتوسعه حوضه هاي ابخيز بسيج رد و آنها را در امورمختلف مشاركت داد. تحقيق حاضر ارزشيابي گوشه اي از فعاليت هاي آن شركت هاي تعاوني آبخيزداري است. اين تحقيق به روش پيمايشي در سه حوضه آبخيز: نوايگان داراب، پرزيتون فيروزآباد و دژكرد اقليد انجام شد؛ روش نمونه گيري از نوع طبقه بندي تصادفي و جمعيت مورد مطالعه دوگروه اعضاء تعاوني هاي سه منطقه مذكور و افراد غير عضو مناطق ذكر شده بود .نتايج تحقيق نشان داد كه اين تعاوني ها توانسته اند نقش مهمي در بسيج مردم و بالا بردن انگيزه مردم براي مديريت و توسعه حوضه هاي آبخيز داشته باشند و فعاليت هاي مهمي نظير نعال كاري، ايجاد سدهاي خشكه چين، گودبرداري پاي نهال ها در مناطق پر شيب، انجام دهند. همچنين نگرش اعضاء تعاوني ها، با استفاده از طيف ليكرت نسبت به فعاليت هاي تعاوني سنجيده شده كه مورد فعاليت هاي مربوط به آبخيزداري از بالاترين اولويت برخوردار بود و اعضاء و افراد غير عضو اذعان كردند كه در اين مورد فعاليت زيادي صورت گرفته و تعاوني نقش مهمي در اين زمينه داشته است. همچنين در مورد نگرش به موضوع هاي تسهيلات اعتباري و دسترسي به نهاده هاي بين نگرش افراد عضو وغير عضو تفاوت معني داري وجود داشت. در پايان مقاله پيشنهادهايي جهت توسعه اين گونه تعاونيها ارائه مي شود.

آبخيزداري ، تعاوني ، مشاركت مردم