[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

ارزيابي فرسايش پذيري و سيل خيزي حوضه آبخيز بر اساس سه عامل سنگ شناسي، نفوذپذيري و تكتونيك (مطالعه موردي حوضه آبخيز زيردان)  Fulltext 

[ حميد حسيني مرندي ] - عضو هيات علمي مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام استان سيستان و بلوچستان

خلاصه مقاله:

بررسي فرسايش پذيري وسيل خيزي حوضه هاي آبخيز از جمله مباحث مهم و اساسي براي اعمال مديريت مناسب در حوضه ها مي باشد. در هر واحد هيدرولوژيك ، دو رفتار يا پديده مذكور، خود به عوامل و عناصر محتلفي وابسته بوده و بعبارتي براي شناخت دقيق تر آنها عوامل پايه و اساسي ديگر نياز مي باشد. يكي از عوامل اصلي و پايه اي در حوضه آبخيز، خصوصيات زمين شناسي آن مي باشد. بنظر مي رسد، سه خصوصيت سنگ شناسي (جنس سنگ)، ساختاري (تكتونيك) و نفوذپذيري (ضريب هيدروديناميك) واحدها، مي توانند برآنيد نسبتا مناسبي از ويژگي هاي زمين شناسي هر حوضه آبخيز در ارتباط با سيل خيزي و فرسايش پذيري آن ارائه نمايند. تلفيق اين اختصاصات با ديگر عوامل موثر طبيعي، نتايج و سيماي مناسبي براي ارزيابي سيل خيزي و فرسايش پذيري حوضه ها بدست خواهد داد. در اين مقاله سعي شده است، ارتباط سه عامل سنگ شناسي، تكتونيك (تمركز سيستم هاي شكستگي و گسل) و كيفيت نفوذپذيري واحدهاي مختلف زمين شناسي (سنگي) با فرسايش پذيري و سيل خيزي حوضه آبخيز زيردان بصورت جداگانه و سپس توامان مورد بررسي قرار گيرد. حوضه آبخيز زيردان يكي از واحدهاي هيدرولوژيك وضع آبخيز درياي عمان مي باشد كه در جنوب استان سيستان و بلوچستان واقع مي شود. اين حوضه به 18 زير حوضه تقسيم گرديده كه وسعت زير حوضه هاي آن، بين 5185 تا 10262 هكتار متغير است. 19 واحد سنگ شناسي در اين حوضه مشخص گرديده كه غالبا از نوع سنگ رسوبي مي باشند. سنگ شناسي حوضه نشان ميدهد كه سنگهاي رسوبي، سنگهاي آذرين و رسوبي بصورت آميخته و سنگهاي آذرين، بترتيب 68/3، 29/5 و 2/2 درصد سطح حوضه را به خود اختصاص مي دهند. اختصاصات هيدروديناميكي و نفوذپذيري واحدهاي هيدرولوژيك (زير حوضه ها) نيز با توجه به عوامل سنگ شناسي، تكتونيك و ژئومورفولوژيك با توجه به عوامل سنگ شناسي ، نفوذپذيري و تكتونيك مورد ارزيابي قرار گرفته و در نتيه آن، اولويت بندي زير حوضه هاي هيجده گانه آبخيز به لحاظ تقدم و تاخير در شدت سيل خيزي و فرسايش پذيري، از ديدگاه زمين شناسي مشخص شده است. در يان بررسي زير حوضه ها در سه گروه به لحاظ سيل خيزي و فرسايش پذيري تفكيك گرديده اند. همچنين اين بررسيي نشان م يدهد كه در حوضه آبخيز نه تنها سيل خيزترين بخشهاي حوضه منطبق بر فرسايش پذيرترين بخشهاي آن نمي باشند، بلكه زير حوضه هايي كه سيل خيزي بيشتري دارند، از فرسايش پذيري كمتري برخوردار هستند. اين بررسي ناشن مي دهد كه بيش از 60 درصد سطح حوضه آبخيز داراي شدت سيل خيزي زياد تا خيلي زياد و بيش از 35 درصد سطح حوضه نيز داراي فرسايش پذيري زياد تا خيلي زياد مي باشد ولي زير حوضه هايي كه اين دو بخش را تشكيل مي دهند، كمترين انطباق را بايكديگر دارند.