مديريت هدررفت در سيستمهاي توزيع آب ايران به روايت استاندارد -308 الف

[ مسعود تابش ] - دانشيار و مدير قطب علمي مهندسي و مديريت زيرساختها، دانشكده مهندسي عمران، پرديس دانشكده هاي فني، دانشگاه تهران

خلاصه مقاله:

آب بحساب نيامده و يا آب بدون درآمد در شبكه هاي توزيع آب شرب بصورت تفاضل حجم كل آب ورودي و حجم آب مصرفي اندازه گيري شده، تعريف مي شود . آب بحساب نيامده به دو دسته هدررفت ظاهري ( غيرفيزيكي ) و واقعي ( فيزيكي ) تقسيم مي گردد . مطالعات آب بحساب نيامده در طول پانزده سا ل اخير در كشور ايران به تدريج انجام شده و در حال حاضر در پايلوت هاي متعددي در حال اجرا است . هرچند كه هنوز هم متوسط كشوري آب بدون درآمد حدود 30 درص د مي باشد كه حداقل 50 درصد آن براساس استانداردهاي بانك جهاني قابل كاهش مي باشد . در اين مطالعات با استفاده از عمليات كارگاهي و دفت ري، اجزاي مختلف آب بحساب نيامده ( بدون درآمد ) شناسايي مي گردد . در هدررفت واقعي آب از شبكه به هدر مي رود، اما در هدررفت ظاهري بدليل وجود خطاي انساني و اندازه گيري، آب مصرف مي شود ولي مقدار آن و هزينه هاي مربوط ه، اندازه گيري و محاسبه نمي شود . در مطالعات آب بح ساب نيامده بر اساس تشكيل معادله بالانس سالانه آب در شبكه، روش تحليل مولفه اي و يا تحليل حداقل جريان شبانه درصد و مقدار و اجزاي هر نوع هدررفت تعيين مي گردد . خطاي كنتورها، كنتور خوانها، مديريت و مصارف غير مجاز و مجاز اندازه گيري نشده، اجزاي هدررفت ظاهري و نشت مرئي ( حوادث ) ، نشت و سرريز از مخزن و نشت نامرئي از لوله ها و تاسيسات، اجزاي هدررفت واقعي مي
باشند . روش مطالعات و محاسبه اجزا ي آب بحساب نيامده ( بدون درآمد ) درطول ساليان اخير در كشور ايران داراي استاندارد مدوني نبوده است و به همين دليل در مواردي موجب بر وز مشكلاتي در آمار و اطلاعات شركتهاي آب و فاضلاب و يا روابط بين شركتهاي آبفا با مشاورين و پيمانكاران طرحهاي مطالعاتي و اجرايي آب بحساب نيامده گرديده است . اين در حالي است كه در چند سال اخير انجمن جهاني آب ) ) IWA در حال جمع بندي تجارب كشورهاي مختلف و ارائه اس تانداردهاي لازم در اين زمينه مي باشد . هرچند كه با توجه به نيازها و شرايط بومي هر كشور تدوين استانداردهاي ملي ضروري است، بخصوص در شرايط حاضر كه هماهنگ كردن فعاليتها و يكسان سازي مفاهيم و روشها از سوي شركت مهندسي آب و فاضلاب كشور مورد توجه قرار گرفته است . خوشبختانه اين مهم توسط دفتر استانداردها و معيارهاي فني وزارت نيرو انجام شده و دستورالعمل شناخت و نحوه مطالعه عوامل مؤثر در آب بحساب نيامده و راهكارهاي كاهش آن توسط نويسنده و همكاران در قالب نشريه استاندارد -308 الف تهيه شده است . در اين مقاله ضمن ارائه مشكلات موجود در زمينه مطالعات و روشهاي كاهش آب بدون درآمد رئوس اين دستورالعمل مورد بررسي قرار مي گيرد

شبكه هاي توزيع آب ،آب بحساب نيامده ( بدون درآمد ) ، هدررفت ظاهري و واقعي ، استاندارد -308 الف .