روشهاي بومي و نوين جمع آوري و استحصال آب باران و كابرد آنها " راه كاري براي سازگاري با كم آبي "  Fulltext 

[ جمال قدوسي ] - دكتراي علوم و مهندسي آبخيزداري

خلاصه مقاله:

مهندسين سازه هاي آبي همواره سعي بر آن داشته و دارند تا از طريق احداث سدهاي مخزني و انحرافي بر روي رودخانه ها اقدام به تأمين آب براي مصارف مختلف نمايند . گروه ديگر از متخصين آب سعي در شناسائي و بهره برداري از منابع آب زيرزميني به ويژه با فراهم شدن امكان پمپاژ آب از اين منابع داشته و در اغلب نقاط نيز از دو روش مورد اشاره در تلفيق وتوأم با هم براي تأمين آب بري مصارف مختلف استفاده نموده و مي نمايند . اين دسته از مهندسين و متخصين آب راهكار اساسي ديگري را براي تأمين آب به ويژه در مناطقي كه يا فاقد رودخانه هستند، يا تعداد رودخانه ها و محل مناسب براي احداث سازه هاي مورد نظر كافي و مناسب نيست، يا فاقد منابع آ ب زير زميني بوده ويا با محدوديت اين منابع روبرو مي باشند، ارائه نمي دهند . با توجه به اين كه حتي با فرض قابل مهار بودن تمامي آب رودخانه ها، امكان انتقال اين مقدار آب به مناطق خارج از شبكه هاي رودخانه اي به سهولت و به لحاظ اقتصادي و در تمامي مناطق، امكان پذير نيست و اين كه دستيابي و تجديد پذيري طبيعي منابع آب زيرزميني به ترتيب در تمامي مناطق و در تطبيق با برداشت از اين منابع نمي باشد، ،ملاحظه مي شود چنين روش هائي در مجموع فاقدپايداري و كاربرد اقتصادي در بسياري از مناطق هستند . اين در حالي است كه وجود مناطق پهناوري در خارج از شبكه رودخانه هاي بزرگ به ويژه در مناطق خشك و نيمه خشك كه با معضل كمبود يا نبود آب روبرو هستند، ايجاب مي كند تا از ديگر روش ها از جمله سامانه هاي سطوح آبگير باران كه روش سنتي براي جمع آوري و استحصال آب است توام با تكميل و به روز كردن آنها با بهره گيري از دانش وفنون نوين در تطبيق و سازگاري با شرايط اقليمي به منظور تامين آّب، استفاده شود . اين انديشه كه برخاسته از امكان پذيري استحصال وجمع آوري مستقيم ريزشهاي جوي است، امروزه به عنوان يكي از راهكاري تامين آب و بهره برداري از آبهاي قابل دسترس براي مقاصد مختلف به حساب مي آيد . در پژوهشي با هدف شناشائي و مشخص نمودن نوع، مشخصات و كابرد هاي انواع سامانه هاي سطوح آبگير سنتي و نوين ، اقدام به بررسي و تحليل روش هاي مختلف بومي و نوين استحصال و جمع آوري مستقيم ريزش هاي جوي در محل نزول و رواناب هاي ناشي از آنها با استفاده از روشهاي شده است . نتايج به دست آمده مبيين كارآئي و نقش موثر چنين روشهائي در تأمين آب براي مصارف مختلف در مناطق روستائي و حتي شهري مستند به يافته هاي تحقيقاتي است . بر اين اساس ضروت دارد با اتخاذ راهبرد هاي مقتضي،سرمايه گذاري و اقدامات ترويجي و ترغيبي از چنين روش هائي به ويژه در بخش هاي كشاورزي، محيط زيست براي تأمين آب در مناطق روستائي و محيط هاي طبيعي استفاده شايسته شود