استفاده از زهاب شهرها براي آبياري اراضي پائين دست  Fulltext 

[ ] - مشاور درون سازماني جهاد نصر خراسان

خلاصه مقاله:

در دهه هاي اخير رشد جمعيت شهرها، افزايش مصرف آب شرب را بدنبال داشته است ، پساب آن توسط چاههاي حفر شده در اماكن مسكوني و تأسيسات شهري به زمين تزريق مي شود ،آبهاي
حاصل از بارندگي و آبياري فضاهاي سبز شهري نيزبه آن افزوده مي گردد . در گذشته اي نه چندان دور توسط قنوات و چاههاي كم عمق از آبهاي زير سطحي براي آبياري مزارع و باغات مجاور شهرها استفاده مي شد كه با تغيير در كاربري زمينها و تبديل آنها به فضاهاي مسكوني و صنعتي بهره گيري از آن كاهش يافته است، مجاري قنوات كه در آن زمان عاملي براي
تعادل سطح آب هاي زيرزميني بودند، پس از خشكيدن بعلت قرار گرفتن بخشهايي از آنها زير پي ساختمانها سرگرداني آبهاي بالادست را فراهم ساخته واين عوامل در برخي از شهرها موجب بالا آمدن سطح آب زير زميني شده بطوريكه زندگي عادي ساكنان را به مخاطره انداخته است . بالا آمدن سطح آب در شهرها موجب سستي زمين و كاهش باربري و حتي شكستگي پي ها و فروريزي بناها خواهد شد و در چنين شرايطي ايجاد تأسيسات زيرسطحي مقدور نخواهد بود و بهره گيري از زمين تقليل فاحش خواهد يافت .
آبهاي زير سطحي پس از رسيدن به لايه هاي غير قابل نفوذ، جريان مي يابند و اكثراً در بخش هاي سست زمين و گسل ها فرو رفته و در بعضي مناطق موجب آلوده ساختن سفره هاي عميق مي شوند . شهر مقدس مشهد علاوه بر جمعيت رو به رشدش سالانه پذيراي بيش از بيست ميليون زائر است كه اين عامل و محدوديت منابع آبي، اين كلان شهر مذهبي را در تنگنا قرار داده است .
منابع آب مشهد به نزولات جوي پشت دو سد طرق و كارده و تعدادي چاه عميق و نيمه عميق منحصر مي گردد و اگر خط انتقال آب از سد دوستي نيز سامان يابد، به همان ميزان مصرف آب هم
بالا رفته كه باز هم همواره كمبود آب وجود خواهد داشت و بايستي چاره اي انديشيد . اگر در دشت مشهد وجود آبهاي زير سطحي بعلت قرار گرفتن در عمق حداقل بيست متري زمين خطراتي را كه به آن اشاره شد در بر ندارد، ليكن از دست دادن سالانه حدود دويست ميليون متر مكعب آب مصرفي و بخش اعظم رواناب حاصل از بارندگي دشت مذكور كه آن نيز به كشف رود و از
آنجا به تجن مي ريزد و در نهايت در ريگزارهاي قره قوم فرو مي رود انگيزه اي براي پژوهش پيرامون موارد مشروحه خواهد بود .
- 1 تاريخچه پيدايش شهر مشهد وعلل انتخاب محل كنوني وتغييرات حاصله در تجمع جمعيت
در طول تاريخ
- 2 تغييرات بوجود آمده در عمق بالادست و پائين دست سفره زير سطحي
- 3 جهت جريان آب در سفره زيرسطحي
- 4 نوسانات سطح آب زيرزميني از گذشته تا حال
5 انتخاب گزينه هاي عملي براي جلوگيري از هدر رفت آبهاي زير سطحي توسط پيشينيان در طول تاريخ و مقايسه چاههاي عمودي با گالريهاي افقي از نظر زهكشي
- 6 هدايت آبهاي حاصله از زهاب به زمينهاي زراعي و باغات پائين دست و استفاده از آن در آبياري فضاهاي سبز شهري در فصول كم آبي بعنوان راهكاري عملي
- 7 طراحي زهكش ها و بيان روشهاي اجرائي و بهره گيري از تكنولوژي نوين
با اميد به اينكه اين پژوهش بتواند در زندگي روزمره ساكنان شهرهاي مشابه مفيد واقع گردد .