سدهاي سه گانهماشگيري مسجد سليمان نمونه اي تاريخي از فن آوري بومي و مديريت منابع آبي  Fulltext 

[ حميدرضا فرخ احمدي ] - مدير گنجينه آب سازمان آب وبرق خوزستان

خلاصه مقاله:

خوزستان سرزميني به ديرينگي تاريخ ايران وجهان،خاستگاه دو امپراطوري بزرگ فلات ايران (ِِ ايلاميان وپارسيان ) است . اين استان متشكل از دومنطقه جلگه اي وكوهستاني مي باشد .
كوهستانهاي آن ادامه رشته كوه زاگرس است كه استانهاي زيادي را دربرمي گيرد، و همچون سدي راه را،بر ابرهاي باران زا مي بندد ،به همين دليل از ميانگين بارش بالائي برخوردارند .
سرآب وسر چشمه رودخانه هائي همچون كارون، دز، كرخه ،خرسان، بشار ، زهره، خيرآباد ،مارون ،زاينده رود ودهها چشمه سار ،تالاب ومسيل در اين كوهها قرار گرفته اند . از اين ميان ، پنج رودخانه نخست كشوريعني كارون، دز ، كرخه،جراحي ( مارون ) و زهره ( هنديجان ) در ادامه ي مسير خود ، از دشت خشك وگرم خوزستان كه در عين حال از خاك بسيار حاصلخيزي برخوردار است ،عبور و در نهايت در قسمت هاي پست منطقه ،كه خليج فارس، تالاب هاي شادگان وهويزه را تشكيل داده اند ، آرام مي گيرند . دشت خوزستان بواسطه پست بودن از هوايي بسيار گرم وخشك و ًبعضا بياباني، برخوردار است . گرماي طاقت فرسا از نيمه دوم ارديبهشت ماه آغاز و در ماههاي تير و مرداد به اوج خود رسيده ودر نهايت با فروكش كردن دما در نيمه دوم آبان ماه معتدل مي گردد . متوسط درجه حرارت ساليانه دراين جلگه، حدود 33 درجه سانتي گراد وحداكثر دماي ثبت شد ه 56 درجه مي باشد . عبور رودخانه ها از اين دشت، وفور مواد غذائي و گسترش كشاورزي را در پي داشته، بگونه اي كه كهن ترين پيشينه كشت و اهلي كردن گياهان در فلات ايران با قدمتي حدود 12 هزار سال ، مربوط به تپه › چغا بنوت ‹ دزفول ، مي باشد . بدين گونه خوزستان هستي ،عظمت وتمدن برجسته خود را مديون عبور اين جريانات سطحي ميداند .
بواسطه وجود اراضي حاصلخيز درجلگه خوزستان ، نياز آبي بالاي اين جلگه وفرو افتادن رودخانه در اعماق مسير حركتي خود، تاريخ اين استان همواره شاهد صحنه تنازع ، تلاش وفعاليت انسان براي مهار منابع آب ، كاست ن خطر سيلاب ، جلوگيري از شور شدن اراضي و در نهايت هدايت آبها به اراضي قابل كشت بوده است . ساخت دهها بند ، سد ، اباره ( پل آب بر ) ، قنات ، كانال ، تونل ، نهر و قمش ( كاريز رودخانه اي ) نشان دهنده آشنايي كامل بشر ساكن در اين دشت با ع لوم مختلف مهندسي آب ، مديريت بهره برداري از منابع آبي ،فنون آبخيزداري، زهكشي
ومهار سيلاب ودريك جمله سازگاري وي با كم آبي در منطقه اي خشك، فراخشك ونيمه بياباني است، كه همچنان نيز بدون وقفه ،ادامه دارد .