تحلیل SWOT فعالیت های تحقیق وتوسعه در ایران به ویژه  در بخش صنعت خودرو

نوری, حسین

امروزه در دنيايي زندگي مي‌كنيم كه از سيستم پيچيده‌اي برخوردار است . سيستمي روزبروز بر پيچيدگي و ارتباطات آن افزدوده مي‌شود. و نياز به شناخت بيشتر و پيدانمودن راههايي براي بهتر عمل كردن آن دارد. و جوامعي موفق هستند كه بيشترين تلاش را در راه كسب علم و دانش بكار گرفته‌اند. درچنين جوامعي قسمت اعظم دشواريهاي كه امروزه در كشور ما از لحاظ مسائل اقتصادي، اجتماعي به چشم مي‌خورد ديگر وجود ندارد. لذا براي رسيدن به اين قافله چاره‌اي جز شناخت ويژگيهاي جامعهء خود و بكاربستن راهها و سيستم‌هاي مناسب با آن خصوصيات و ويژگيها نيست . هدف ما تنها استفاده از محصول پيشرفت علمي ديگران نيست و بايد گنجينه‌ها ومنابع انساني سرشار را از درون ملت خود استخراج كنيم . يكي از راهها و سيستم‌هاي مناسب ، ايجاد ارتباط بين مراكز تحقيقي و صنعتي مي‌باشد. تحقيقات بطور كلي به 3 دسته كلي تقسيم مي‌گردند : تحقيقات بنيادي، كاربردي و توسعه‌اي، كه اكثر قريب به اتفاق تحقيقاتي كه در حال حاضر در مراكز تحقيقاتي به عمل مي‌آيد. تحقيقات پايه‌اي مي‌باشد. و كمتر به تحقيقات كاربردي و توسعه‌اي پرداخته شده است . ضعف ارتباط دانشگاه با صنعت ناشي از دو عامل عمده است . عامل اول بافت حاكم بر صنايع ماست كه صنعتي است وابسته كه خودبخود از گرايش آن به تحقيقات داخلي مي‌كاهد. عامل دوم نبود يك رابطهء قوي و هماهنگ كننده‌اي است كه امكانات و توانائيهاي دانشگاهها را در تحقيقات كاربردي و توسعه‌اي به صنعت و نيازهاي تحقيقاتي صنعت را به دانشگاهها منتقل نمايد. اين واقعيت را نمي‌توان ناديده گرفت كه امكانات بالقوه و بالفعل پژوهش در كشور ما، به طور سنتي در دانشگاهها ذخيره شده است . و صنعت نيز اگر بخواهد خود اتكا باشد. نيازمند به تحقيق و توسعه مي‌باشد. اين نياز و آن توانايي، حلقه‌هايي هستند كه دو سر زنجير ارتباط را به هم متصل مي‌كنند. در حال حاضر ارتباط بين صنعت و مراكز تحقيقي يكسويه است و بازخور از سوي طرفين به يكديگر داده نمي‌شود. و اين عدم ارتباط بيشتر ناشي از عدم ساختار و سازماندهي مناسب سيستم تحقيقات سازمانهاي مرتبط به اين موضوع مي‌شود. از طرفي صنعتگران ما هم هنوز اين اطمينان و اعتماد را پيدا نكرده‌اند كه مي‌توانند مسائل و مشكلات خود را از طريق تحقيق و توسعه و با كمك نيروي انساني متخصص بومي حل كنند، چرا كه در بسياري از موارد پاسخ مناسبي دريافت نكرده‌اند . و نظام آموزشي ما اعم از آموزشهاي ابتدائي، متوسطه، فني و حرفه‌اي و آموزش عالي داراي ضعفهائي است كه نتوانسته يا نمي‌توانند نيروي انساني با قابليتهاي بالا تربيت نمايند. تحقيقات و صنعت به مانند دو بال اقتصاد جامعه و رسيدن به اهداف توسعه يك كشور محسوب مي‌شوند كه در صورتي كه با يكديگر تعامل و تبادل داشته باشند و نيازهاي يكديگر را برطرف نمايند مي‌توان به آن اهداف رسيد. در غير اين صورت تحقيق به كار خود ادامه مي‌دهد كه معمولا انجام تحقيقات بي‌مايه و غير لازم براي كشور و احيانا" مورد استفاده كشورهاي صنعتي، و تحقيقات پايه‌اي كه كمتر به مرحله كاربردي شدن خواهد رسيد و از سوي ديگر صنعت نيز با عدم تحقيقات مورد نياز جهت برطرف كردن مشكلات خود، كيفيت كالاهاي خود را ثابت نگه داشته و هيچگونه نوآوري و ابداعي نخواهد داشت . يك چنين سيستمي هم در صنعت و هم در مراكز تحقيقي به دليل بسته بودن و نداشتن ارتباط و باز خور منجر به از بين رفتن آن يا حداقل عقب‌افتادگي صنعتي و تحقيقي مي‌گردد. چنانچه نقش مؤثر تحقيقات به مراكز صنعتي شناسانده شود و ارتباط لازم برقرار گردد. مي‌توان از يكسو مشكلات مراكز صنعتي را حل كرده و به اهداف آن كه سود بيشتر و توليد و كيفيت بالاتر است دست پيدا كرد. و از سوي ديگر مراكز تحقيقاتي نيز مي‌توانند هزينه تحقيقات خود را تامين كرده و به بالا بردن بنيهء علمي خود و كشور كمك نمايند كه اين راه بوسيله اثر بخش كردن طرحهاي پژوهشي و پايان‌نامه‌هاي مراكز پژوهشي و دانشگاهي امكان‌پذير است . دولت جهت رفع اين مشكلات ارتباط صنعت با مراكز تحقيقي پس از انقلاب فعاليتهاي بسياري انجام داده است . از جمله تشكيل دفتر ارتباط صنعت با مراكز تحقيقي در سال 62 كه عملا" اين واحد از عهده انجام اهداف آن برنيامد. و ديگر تدوين 2 برنامه 5 ساله توسعه مي‌باشد. در سياستهاي كلي برنامهء اول توسعه به ايجاد هماهنگي بين واحدهاي سياستگذار و ستادي مرتبط با امر تحقيقات در دستگاههاي مختلف كشور، ايجاد هماهنگي بين مراكز تحقيقاتي كه در يك زمينه فعاليت دارند، ايجاد ارتباط موثر بين دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي با دستگاههاي اجرايي و هدايت تحقيقات به سمت مشكلات اساسي كشور اشاره گرديد. در برنامه دوم توسعه با تاكيد بيشتر بر تحقيقات از جمله ترغيب دستگاههاي اجرايي و صنايع به استفاده از نتايج تحقيقات به منظور ارتقاي كيفي فعاليتهاي توليدي، خدماتي و توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي، مشاركت هر چه بيشتر دانشگاهها در انجام پروژه‌هاي مورد نياز ساير بخشها و استفاده مشترك دانشگاهها و مراكز تحقيقاتي از امكانات و توانايي‌هاي يكديگر با اجراي طرح تعاون دانشگاهها و مؤسسات تحقيقاتي اشاره گرديده است.