فرسايش خاك در حوضه آبخيز كوثر و اقدامات لازم براي كنترل رسوبگذاري حاصل از آن در مخزن سد دز   Fulltext 

[ محمدرضا نوري امامزاده ئي ] - استاديار گروه مهندسي آب دانشگاه شهركرد
[ عباس بختياري فر ] - كارشناسان سازمان آب و برق خوزستان
[ بهروز كرم وند ] -

خلاصه مقاله:

سالانه به طور متوسط 8 ميليون هكتار از كشتزارهاي جهان به دليل تغيير كاربري زمين، 3 ميليون هكتار به دليل فرسايش، 2 ميليون هكتار به دليل بيابان زايي و 8 ميليون هكتار به دليل آلودگي زمين از بين مي‏رود. بر اساس گزارش فائو در ايران سالانه به طور متوسط بين 3 تا 4 ميليارد تن خاك فرسايش مي‌يابد. پديده فرسايش و رسوب يكي از معضلاتي است كه موجبات شستشوي عناصر غذايي خاكهاي سطحي، كاهش حاصلخيزي و قدرت توليد اراضي فرسايش يافته، بروز سيلابهاي مخرب، كاهش عمر مفيد سدها و ابنيه ديگر بر اثر رسوبگذاري، مرگ و مير احشام در اثر گرسنگي، رها شدن اراضي كشاورزي به علت غير اقتصادي شدن آنها در اثر فرسايش شديد، و بياباني‌زائي و گسترش كوير، افزايش مهاجرت روستائيان و توسعه ناميمون حاشيه‌نشيني شهرها و به تبع آن بروز مشكلات اجتماعي اشاره نمود. هدف از مطالعه حاضر بررسي امكانات و پتانسيل‏هاي بالقوه حوضه آبريز كوثر (يكي از حوضه‌هاي بالادست سد دز) از نظر آبخيزداري و ارائه پيشنهاداتي جهت حل مشكلات و كنترل فرسايش و رسوب و به تبع آن رفع مشكلات اقتصادي و اجتماعي مرتبط مي‏باشد. مهمترين مشكل حوضه مورد مطالعه توليد رسوب و ورود آن به مخزن سد دز مي‏باشد و عامل توليد رسوب، فرسايش است. عوامل طبيعي مانند شيب، سازند حساس، نوع بارش و اقليم و عوامل انساني باعث فرسايش و تخريب منطقه است. براي انجام اين مءالعه آمار و اطلاعات مربوط به مطالعات زمين شناسي، خاكشناسي، هيدرولوژي، هواشناسي، فيزيوگرافي و توپوگرافي حوضه جمع‌آوري شده و پس از رفع نواقص و كنترل صحرايي اقدام به تجزيه و تحليل اطلاعات شد. بر اساس نتايج اين مطالعه معلوم شد كه كنترل كامل فرسايش در اين حوضه تقريباٌ غير ممكن است اما تا حد زيادي مي توان آن را كنترل كرد به اين منظور پيشنهاداتي در زمينه دامداري و مراتع، كشاورزي و فعاليتهاي بيولوژي و مكانيكي و عمليات مديريتي، ترويج و آموزش روستاييان در جهت پايداري و كنترل رسوبات و فرسايش خاك حوضه ارائه شده است.

فرسايش خاك ،رسوب گذاري ،حوضه كوثر و سد دز