مديريت استفاده از زه آب بر عملكرد و اجزاء عملكرد گندم در جهت بهينه سازي مصرف آب  Fulltext 

[ عبدالرحمن يزدي پور ] - كارشناس ارشد و عضو هيأت علمي جهاددانشگاهي خوزستان
[ سپيده مادح خاكسار ] - كارشناس مسئول آبياري ، سازمان آب و برق خوزستان ، معاونت بهره‌برداري شبكه‌هاي آبياري و زهكشي
[ سيدعطاءالله سيادت ] - استاد و عضو هيأت علمي دانشگاه كشاورزي رامين
[ موسي مسگرباشي ] - استاديار و عضو هيأت علمي دانشگاه شهيد چمران اهواز

خلاصه مقاله:

حجم عظيم منابع آب‌هاي شور در جهان و نتايج بسيار چشمگيري كه به صورت سنتي يا در مزارع آزمايشي از كاربرد آب شور در كشاورزي به دست آمده، استفاده از اين منبع آبي را به عنوان يك رويكرد راهبردي در فرآيند توليد مواد غذايي مورد توجه قرار داده است. به صورتي كه حتي كشورهايي نظير اروپاي غربي كه نسبتاً از ميزان منابع آبي مناسبي برخوردارند، تحقيقات كاربرد آب شور در كشاورزي را در مراكز تحقيقاتي خود پي گرفته، تا كنون نيز به فناوري‌هاي اميدوار كننده‌اي دست يافته‌اند. نتايج تحقيقات دهه‌هاي اخير در اغلب كشورها خط بطلان بر بسياري از باورهاي قبلي كشيد و راه را براي كاربرد وسيع آب شور به صورت پايدار در كشاورزي فراهم كرده است. لذا به منظور بررسي تاثير استفاده از زه‌آب بر عملكرد و اجزا، عملكرد دانه گندم (رقم چمران) آزمايشي در قالب طرح آماري بلوك‌هاي كامل تصادفي در چهار تكرار و هفت تيمار آبياري اجرا شد. تيمارهاي آبياري شامل c ، 1b ، 2 b، 3b ، 1P، 2P، 3P كه به ترتيب استفاده صفر ، 25 ،50 و 75 درصد نياز آبياري از زه‌آب به روش اختلاط و 25 ،50 و 75 درصد نياز آبياري از زه‌آب به روش تناوب بود. نتايج آزمايش نشان داد كه اثر تيمارهاي آبياري بر عملكرد بيولوژيكي، كاه، دانه و شاخص برداشت معني‌دار نبود، هر چند كه بيشترين و كمترين عملكرد دانه به ترتيب مربوط به تيمارهاي c و 3b با ميانگين 5728 و 5115 كيلوگرم در هكتار بودند. اثر تيمارهاي آبياري بر تعداد دانه در سنبلچه در سطح يك درصد معني‌دار و در بقيه اجزا عملكرد معني‌دار نبود. مصرف زه‌آب به هر دو روش اختلاط و تناوب، تاثير قابل توجهي در قليائيت، اسيديته خاك و سرعت نفوذ آب به خاك نداشت. اما افزايش درصد زه آب در هر دو روش بر ميزان شوري خاك افزود (950/5 و 075/2 dS/m با تيمار 3b و c). نتايج نشان داد هر چه درصد زه‌آب در آبياري افزايش يابد، راندمان توليد نيز افزايش مي‌يابد. در نهايت با توجه به محدوديت شور شدن خاك در اثر استفاده از برخي تيمارهاي آبياري (3b ، 3P ) مي‌توان گفت كه اگر هدف از كاربرد زه‌آب مقطعي و كوتاه مدت (حداكثر يك فصل كشت) باشد و يا يك تناوب زراعي خاص اجرا گردد، مي‌توان تا 75 درصد آب زهكش را با آب رودخانه به روش اختلاط استفاده نمود و چنانچه استفاده از روش اختلاط به هر دليل ميسر نباشد، كاربرد تا 75 درصد زه‌آب (با مشخصات اين آزمايش) به روش تناوب در الويت دوم مي‌باشد (به دليل بالابودن راندمان مصرف آب در روش اختلاط). اما اگر هدف، استفاده دراز مدت از آب زهكش باشد، كاربرد تا50 درصد زه‌آب به روش اختلاط در الويت اول يا 25 درصد زه‌آب به روش تناوب در الويت دوم مي‌تواند به عنوان بهترين روش استفاده بهينه از زه‌آب در نظر گرفته شود.

زه‌آب، آب شور، گندم