[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

ارزيابي جايگاه آبخوانداري در مديريت حوزه هاي آبخيز  Fulltext 

[ جمال قدوسي ] - استاديار پژوهشي، مركز تحقيقات حفاظت خاك و آبخيزداري

خلاصه مقاله:

وضعيت موجود آبخيزهاي ايران به ويژه در مناطق خشك و نيمه خشك با توجه به اهداف آبخيزداري كه مشتمل بر توليد، تامين و استفاده بهينه آب از يكسو و ارائه خدمات و توليد كالا در حد توانهاي طبيعي در آبخيزها از سوي ديگر است، ايجاب مي نمايد كه براي دستيابي به اهداف، گزينه هاي زودبازده و در عين حال پايدار انتخاب و به مرحله اجرا در آيند. پخش سيلاب به عنوان بهره برداري بهينه از توليد آب در آبخيزها به طور اعم و با هدف ذخيره سازي آب در ابخوانها به طور اخص راهبردي است كه مي تواند دستيابي به اهداف مورد نظر را تحقق بخشد. با توجه به فرضيه مذكور و بررسي نتايج 8 طرح تحقيقاتي درباره ارزيابي عملكرد عمليات آبخيزداري اجرا شده، مشخص شده است كه عدم جايگزيني و پيش بيني مناطق جديد توليد علوفه، عدم ايجاد مناطق مناسب براي عمليات زراعي براي كاهش فشار وارده بر مناطق تخريب شده عدم ايجاد پتانسيلها و فرصتهاي مناسب براي اشتغال زايي و جلب اعتماد آبخيزنشينان به مشاركت در اجراي طرح هاي آبخيزداري ازجمله عوامل عمده شكست و يا حداقل عدم دستيابي كامل به اهداف پيش بيني شده در طرح هاي آبخيزداري مي باشند بررسي برنامه هاي پخش سيلاب در قالب طرح هاي آبخيزداري و چهار ايستگاه تحقيقاتي، آموزشي و ترويجي آبخوانداري كه مشتمل بر پتانسيلهاي ايجاد شده از يك طرف و امكان پذيري تحقق اهداف پيش بيني شده در برنامه هاي پخش سيلاب از طرف ديگر بوده، نشان داده است كه چنانچه اين برنامه ها به عنوان برنامه هاي پيشاهنگ در حوزه هاي آبخيزي كه داراي توان طبيعي بالقوه از اين جهت مي باشند، در اولويت اول اجراي طرح هاي آبخيزداري قرار داده شوند، مي توانند تضمين كننده موفقيت و اثر بخشي آنها گردند. نتايج حاصل از پژوهش انجام شده مبين اين است كه، تعيين جايگاه اصولي و علمي برنامه هاي پخش سيلاب (آبخوانداري) در طرح هاي آبخيزداري راهبردي نوين و راهكاري مناسب براي تحقق و بهره برداري اصولي از منابع آب و خاك است. به طوري كه توجه به چنين برنامه هايي مي تواند چشم انداز منطقي را پيش روي آبخيزداري كشور قرار دهد. بديهي است لازمه اين امر، نيازمند بازنگري و تجديد نظر در راهبردها و روش هاي اجرايي طرح هاي آبخيزداري از مرحله مطالعه تا اجرا است.

آبخوانداري ، تامين آب ، مديريت آبخيزها ، راهكارهاي آبخيزداري