[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

معرفي چند نمونه دانش بومي آبخوانداري در روستاهاي استان يزد  Fulltext 

[ محمدعلي دهقاني تفتي ] - كارشناس ارشد بخش تحقيقات منابع طبيعي مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام استان يزد

خلاصه مقاله:

محدوديت منابع آب در استان يزد موجب شده كه از قديم الايام مردم اين سرزمين تلاش وصف ناپذيري در تامين و بهره وري آب نمايند و از كمترين استعدادهاي آبي هر منطقه جهت ايجاد يك مزرعه و زيستگاه بهره برداري كنند. اغلب روستاهاي كوهپايه اي اين استان بويژه در دامنه هاي جبال شيركوه در سالهاي اخير دچار تلاطم فزاينده آبدهي قنوات شده است و اين معضل بر اقتصاد اين روستاها تاثير جدي داشته بطوريكه آبدهي قنوات روستاهاي اين منطقه در مواردي تا صد برابر در طول يكسان نوسان داشته است. درخشكسالي سالهاي 1379 و 1380 ميانگين بارندگي منطقه 62% ميانگين 30 ساله بوده است و اين كاهش بارندگي بي سابقه نبوده اما عوارض آن بي سابقه و در حد 28% باعث نابودي باغات شده است (4). بطوريكه بسياري از درختان قديمي از نوع گردو، توت، چنار با سن بالاتر از يكصد سال خشكيدند . در مراجعات اوليه كشاورزان علت تشديد فاكتور خشكسالي را هوا بين شدن قنوات اعلام نمودند (كه به معناي نوسان شديد آبدهي قنوات در طول سال مي باشد) . در پي علت يابي كه چرا قنوات نسبت به گذشته از آبدهي نامنظم تر شده است به مواردي از اقدامات آبخوانداري رسيديم كه در گذشته توسط مردم به اجرا درآمده و اخيرا به فراموشي سپرده شده است. براي بررسي دقيق تر يكي از زير حوزه هاي دهستان سانيج را انتخاب و بصورت ميداني و مراجعه حضوري نحوه آبخوانداري و تنظيم گردش آب مورد ادعا بررسي شد. كشاورزان قديمي درمجموع 6 روش تنظيم گردش آب در منطقه را معرفي كردند كه در گذشته اجرا مي شده و موجب تغذيه آبخوان قنوات وگردش منظم تر آب بوده است. هريك از روشهاي مذكور با انتخاب دقيق محل اجرا، اندازه سازه ها و با در نظر گرفتن زمان اثر بخشي همراه بوده و با اين ابتكارات فني بر نياز آبدهي قنوات تا حدود زيادي در تنظيم گردش آب در منطقه تاثير مي گذاشتند و در نهايت به پايداري مزارع و زيستگاه هاي خود كمك مي نمودند. شناخت اين گونه دانش بومي و فنون احياء، آنها مي تواند به پايداري بيشتر روستاها بويژه درمناطق خشك كمك نمايد.