[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

اثرات جلب مشاركتهاي مردمي و مديريت مشاركتي در حفظ و احياء منابع طبيعي و عمليات آبخوانداري  Fulltext 

[ مهدي شفقتي چروده ] - كارشناس آبخيزداري معاونت آبخيزداري سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري كشور

خلاصه مقاله:

تاريخ مديريت منابع طبيعي از سال 1317 تاكنون به روشني حكايت از اين دارد كه مديريت منابع طبيعي در كشوري تا 12 ميليون هكتار جنگل 90 ميليون هكتار مرتع، با بيش از يك ميليون خانوار بهره بردار و قريب 106 ميليون واحد دامي نيازمند علوفه، كاري نيست كه از عهده نظام اداري و جنگلبانان و قرقباناني محدود برآيد. مردمي كه همواره در دل جنگل و جوار مرتع و ساير منابع طبيعي زندگي كرده، با آن خو گرفته و رشد كرده و از اين امكانات گسترده ارتزاق كرده اند، كساني نيستند كه نسبت به اين منابع چندان بي توجه باشند. اما سوال اصلي در اين رابطه اينست كه چرا روز به روز عرصه منابع طبيعي محدودتر و گستره بيابانها وسيعتر مي شوند. چرا اين همه مراقبت و دقت نظرهاي كارشناسي در كاهش روال تخريب نقش محسوسي ندارد.
اين نكات نه در كشور ما بلكه در ساير كشورهاي جهان نيز كم و بيش مطرح مي باشدولي علت اصلي دركنترل عوامل تخريب و تشويق عوامل سازنده فقط در ديدگاه هاي فني و طرح هاي كارشناسي نهفته نيست بلكه عمدتا در رفتار اجتماعي مردم بهره بردار است كه در قالب مشاركت بخوبي خود را نشان مي دهد وقادر است نقش حياتي در احياي منابع طبيعي ايفا نمايد.
ترويج بعنوان يك متغير ميانجي در امرتوسعه همواره با مردم همگام بوده است. اين ديدگاه كه دقيقا مبتني بر موازين مديريت رفتاري است توجه به مخاطبين و بهره برداران را امري اجتناب ناپذير، بلكه موكد نموده است. به همين جهت هم جلب مشاركت مردم در فعاليت توسعه از اهداف زير بنايي ترويج مي باشد. چنانچه در يكي از انتشارات كميسيون اقتصادي و اجتماعي سازمان ملل نيز آمده است. يكي از پيش شرط هاي خود ياري مردم سپردن تصميم گيري، به خود آنهاست البته اينكار آساني نيست و غالبا به اين دليل كه زمان و هزينه زيادي به همراه دارد ناگزير به تعريفي لفظي از آرمان مشاركت اكتفا مي گردد و به جاي تصميم گيري با مردم، براي مردم تصميم گيري و برنامه ريزي مي شود به همين دليل هم جنبه اصلاحي توسعه خالي از اشكال نخواهد بود. بنابر همين نظر طرح هاي كاربردي براي گسترش مشاركت همگاني، ترويج نظام عدم تمركز و تقويت نظام اداري محلي، ابزاري موثر بشمار مي ايد. دخالت مردم، رهبران و نهادهاي محلي در طرح ها از لحاظ استفاده از دانش آنها درباره شرايط محلي و نيازها، جلب توجه وحمايت آنها، اطمينان از استفاده بهتر از بودجه پروژه ها، حفظ و نگهداري واحدهاي تكميل شده و بسيج منابع محلي براي طرح هاي تكميلي و آتي كمك موثر است.
مشاركت و تشويق مردم براي توسعه و تقويت آنها، به حدي مورد توجه در مجامع جهاني است كه كنفرانس جهاني اصلاحات اراضي و عمران روستايي كه درر سال 1979 توسط فائو در رم تشكيل گرديد، مزيت مشخص رهيافت مشاركتي را تبيين كرد. از تجزيه و حليل تجارب حاصله در كشورهاي مختلف بر مي آيد كه تعداد زيادي از كشورها علايق فراواني در استفاده از رهيافت مشاركتي بعنوان راهي براي دستيابي به جمعيت بيشتر از كشاورزان خرده پا از خود نشان داده اند. نونه هاي برجسته از اين فعاليتها را مي توان در طرح هاي مشاركتي مانند طرح توسعه كشاورزان خرده پا در نپال و بنگلادش ، اتحاديه كشاورزان در ژاپن ، نهضت سارويا شامادر سريلانكا، اتحاديه رعاياي اتيوپي ، تعليمات اساسي روستايي در گواتمالا، سازمان مديريت مراتع بومي توركانا در كنيا، بريگاد محلي در جمهوري خلق چين، نام برد.
فرضيه اساسي رهيافت مشاركتي بر اين نكته استوار است كه ترويج اثر بخش بودن مشاركت فعال خود كشاورزان و همچنين بدون مشاركت كاركنان تحقيقاتي و ساير واحدهاي خدمات رساني قابل دستيابي نيست.