برآورد تبخير وتعرق پتانسيل درحوزه آبخيز زنجانرود با استفاده از يك سامانه اطلاعات جغرافيايي  Fulltext 

[ فرزاد بيات موحد ] - مركزتحقيقات منابع طبيعي و اموردام زنجان

خلاصه مقاله:

انرژي خورشيدي مهمترين عامل مؤثر درتبخير وتعرق بوده وهرگونه تغييردرميزان انرژي رسيده به سطح زمين، ميتواند در ميزان آن مؤثر باشد . هرچند در اكثر مدلهاي موجود برآورد پتانسيل تبخير وتعرق (ت.ت.پ)، ميزان تابش خورشيدي رسيده به سطح زمين درنظرگرفته شد ه است، اما كمتر توجهي به جهت شيب آن داشته اند . درحاليكه تنوع موجود در دريافت انرژي خورشيدي در مناطق كوهستاني نيمه خشك كه از اختلاف جهتها وشيبها ناشي ميشود، موجب اختلاف نسبي زياد درتبخير رطوبت خاك وتعرق گياه در شيبهاي رو به جنوب نسبت به شيبهاي شمالي خواهد شد. دراين مقاله سعي براين است كه با اثر دادن ارتفاع وجهت شيب، روشهاي متداول برآورد ت.ت.پ، نسبت به آنها اصلاح گردد . براي اين منظور، ابتدا با استفاده ازچند مدل ساده، ميزان انرژي خورشيدي رسيده به سطح زمين با توجه به ارتفاع وجهت، برآورد وسپس مقادير برآورد شده انرژي رسيده به زمين براي هرجهت با استفاده از يك مدل ديگرتبديل به ميزان ت.ت.پ شد. ازاين مقادير، ضرايبي براي تأثير دادن اثر جهت بمنظور تصحيح ميزان تبخيروتعرق محاسبه شده با استفاده از مدلهاي متداول برآورد ت.ت.پ (مانند بلاني -كريدل ) استخراج گرديد . سپس با برقرا ري رابطه رگرسيوني بين ميزان ت.ت.پ محاسبه شده براي ۱۲ ايستگاه موجود در منطقه مورد نظر با ارتفاع هر ايستگاه، براي هر ارتفاع معين ميزان ت.ت.پ محاسبه شد . ضرايب بدست آمده ازبرآورد ت.ت.پ با استفاده ازانرژي تابشي براي هر جهت در مرحله اول، نشان داد كه ميزان ت.ت.پ درجهتهاي جنوبي ۳۶ درصد بيشتر از جهتهاي شمالي درارتفاع معين است . در مرحله بعد، با وارد نمودن نقشه توپوگرافي حوزه آبخيز زنجانرود به محيط يك سامانه حوزه آبخيز زنجانرود به محيط يك سامانه GIS، نقشه DEM تهيه وسپس به تهيه نقشه جهت شيب اقدام شد . اين نقشه نشان داد كه جهت رو به غرب بيشترين مساحت را به خود اختصاص داده است . پس از ساخت نقشه ت.ت.پ با استفاده از رابطه حاصل از همبستگي ارتفاع ايستگاهها با ميزان ت .ت.پ محاسبه شده هر ايستگاه، ضرايب بدست آمده در مرحله اول براي هر جهت، به نقشه جديد ت.ت.پ اعمال ونقشه فوق با توجه به تغييرات ارتفاع وجهت شيب اصلاح گر ديد. با استفاده ازجدول اطلاعات اين نقشه، مقادير هرسلول جمع وميانگين ت.ت.پ براي كل حوزه برآورد شد كه مقدار آن ۱۲۲۷ ميليمتر مي باشد.

تبخير وتعرق پتانسيل، سامانه اطلاعات جغرافيايي، زنجانرود،