بررسي ميزان هيدروكربورهاي نفتي در آب و رسوبات بستر ناحيه شمال خليج فارس و تعيين ضريب همبستگي بين آنها  Fulltext 

[ محمد شريف فاضلي ] - دانشكده علوم و فنون دريايي، دانشگاه آزاد اسلامي (واحد تهران شمال)
[ عباس اسماعيلي ] - دانشكده علوم و فنون دريايي، دانشگاه آزاد اسلامي (واحد تهران شمال)
[ فريده خسروان ] - دانشكده علوم و مهندسي صنايع غذايي - دانشگاه آزاد اسلامي (واحد تحقيقات)
[ هميرا آگاه ] -

خلاصه مقاله:

از آنجا كه خليج فارس يكي از منابع مهم اقتصادي كشورمان و همچنين از منابع مهم نفتي جهان بوده و روند توسعه و فعاليتهاي انساني در منطقه، منجر به آلودگيهاي مختلف مخصوصا آلودگيهاي نفتي در اين اكوسيستم ابي كم نظير گشته است، ضروريست تا با شناخت منابع آلاينده نفتي و تعيين ميزان آنها، جهت جلوگيري از ورود الاينده هاي فوق الذكر و حفاظت از اين اكوسيستم پر گهر چاره انديشي و اقدام نمود.
در اين بخش از تحقيقات به بررسي ميزان هيدروكربورهاي نفتي در ابهاي سطحي و رسوبات بستر سرتاسر ناحيه شمالي خليج فارس و تعيين ضريب همبستگي بين آب و رسوبات و تاثيرگذاري آنها بر يكديگر پرداخته است. جهت نيل به اهداف فوق، نمونه برداري از 27 ايستگاه در 9 ترانسكت مختلف از شرق به غرب (A,B,C,D,E,F,G,H,I) و هر يك از سه عمق متفاوت (10، 30 و 50 متري عمود بر ساحل) صورت گرفته است. آماده سازي و اناليز نمونه ها جهت استخراج هيدروكربورهاي نفتي از روش موپام (MOOPAM) توسط دستگاه سوكسله و حلالهاي هگزان و دي كلرومتان و با استفاده از دستگاه U.V.F انجام پذيرفته است. ضريب همبستگي بين آب و رسوبات به روش اماري EXPLOR انجام و آناليز خوشه اي جهت تعيين و تشخيص همبستگي و تاثيرگذاري بين آب و رسوبات محاسبه و رسم گرديده است.
نتايج حاصل از اين تحقيق نسبت به ترانسكت (A,B,C,D,E,F,G,H,I از شمال شرقي به شمال غربي) و نسبت به عمق (10، 3 و 50 متري عمود بر ساحل) تقسيم بندي و جداگانه تجزيه و تحليل گرديده است. همچنين به علت وسعت زياد مناطق شمالي خليج فارس، آن را به سه بخش شرقي، مياني و غربي نيز تقسيم بندي وهر يك از مناطق بطور جداگانه بررسي و تجزيه و تحليل گرديده اند. نتايج كلي اين تحقيقات مبين آن است كه بيشترين ميزان هيدروكربورهاي نفتي در آبهاي سطحي خليج فارس نسبت به عمق در اعماق 30 متري و نسبت به ترانسكت به ترتيب اولويت در ترانسكت هاي I , H, G و نسبت به منطقه در بخش شمال غربي خليج فارس تجمع نموده اند. كمترين ميزان هيدروكربورهاي نفتي در آبهاي سطحي خليج فارس در اعماق 10 و بعضا 50 متري و در بخش مياني آن نسبت به دو بخش شرقي و غربي مي باشد. در رسوبات بستر شمال خليج فارس، بيشترين ميزان هيدروكربورهاي نفتي در اعماق 50 متري و در بخش شمال غربي مشاهده گرديده است. دليل ازدياد هيدروكربورهاي نفتي در آبهاي عمق 30 متري، مي تواند وجود ذخاير و منابع نفتي در اين منطقه و نزديك بودن آنها به خطوط كشتيراني باشد و كمترين آنها در ابهاي عمق 10 متري را مي توان وجود امواج وجريانهاي ساحلي و نهايتا جذب و تجمع آنها به ساحل يا دفع و دور نمودن آنها از اين عمق دانست. ازديادهيدروكربورهاي نفتي در رسوبات بستر اعماق 50 متري را مي توان به دليل وجود هيدروكربورهاي نفتي در آب و جذب و چسبندگي آنها به ذرات معلق موجود در منطقه و نهايتا سنگين و ته نشين شدن آنها در فاصله اي دورتر يعني در اعماق 50 متري دانست، از طرفي اين اعماق نزديكترين محل به مسير ترددنفتكشها و ايجاد حوادث دريايي است. دليل ازدياد هيدروكربورهاي نفتي در آب و رسوبات بخش شمال غربي خليج فارس، مي تواند وجود جريانهاي دائمي غالب شرقي به غربي، وجود ذخاير و منابع نفتي بيشتر در آن محدوده و همچنين برخورد جريانهاي شديد رودخانه كارون به جريان هاي دائني خليج فارس و جلوگيري از پيشروي و حركت بالقوه آلاينده ها به سمت جنوب و نهايتا ته نشيني آنها درمنطقه شمال غربي خليج فارس باشد. نتايج حاصل از اناليز خوشه اي بيانگر آنست كه آلودگي موجود در آب و رسوبات عمق 10 متري از ضريب تشابه بالايي برخوردار بوده و از منشا روند تغييرات يكساني برخوردارند. همچنين ضريب همبستگي بين آلودگي موجود در ابهاي اعماق 30 و 50 متري از تشابه بالايي برخوردار بوده است كه اين مجموعه داراي همبستگي مناسبي با رسوبات عمق 50 متري از تشابه بالايي برخوردار بوده است كه اين مجموعه داراي همبستگي مناسبي با رسوبات عمق 50 متري مي باشند كه كلا تبادل و همبستگي هيدروكربورهاي نفتي بين آب و رسوبات را نشان داده و احتمال ورود هيدروكربورهاي نفتي از مناطق ساحلي و تجمع آنها در اعماق 10 متري رسوبات بستر و 10 و 30 متري آبهاي سطحي را زيادتر مي كند.
بطور كلي مي تواند چنين نتيجه گرفت كه هيدروكربورهاي نفتي در آب و رسوبات بستر بخش شمال غربي خليج فارس حداكثر ميزان را دارا بوده و آلودگي نفتي شديد، بخش شرقي آن ازآلودگي متوسط و بخش مياني آن از آلودگي كمتري برخوردار است.