پيشينه تاريخي كاريز باغان (حيدرآباد) و فن آوري متاثر از سخت كوشي ساكنان استان بوشهر  Fulltext 

[ محمدهادي روحيان ] - كارشناس ارشد منابع آب، عضو هيئت علمي بخش تحقيقات آبخيزداري مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان بوشهر
[ هادي دل افكار ] - كارشناس آبياري، كارشناس بخش تحقيقات آبخيزداري مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان بوشهر
[ سيدموسي صادقي ] - كارشناس ارشد جنگلداري، عضو هيئت علمي و رئيس مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان بوشهر
[ ناصر فرار ] - كارشناس ارشد حشره شناسي، عضو هيئت علمي بخش تحقيقات منابع طبيعي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان بوشهر

خلاصه مقاله:

آب، مايه حيات همواره يكي از ضروريات بقا بشر درطول قرون و اعصار گذشته بوده است. از ديرباز انسان با استفاده از قدرت تفكر و تعقل خود به دنبال روشهاي متفاوت استحصال آب بوده تا بتواند علاوه بر افزايش كميت منابع آبي كه در اختيار مي گيرد، كيفيت مناسب توام با توجيه اقتصادي لازم را نيز داشته باشد.
هنر استحصال آب يكي ازجنبه هاي زندگي بشر است كه انسان نه از سر تفنن كه به دليل نياز حياتي خود به آن روي آورده است و متناسب با پيشرفت تمدن بشر، شيوه هاي استحصال آب تغيير كرده و همواره در حال گسترش است. احداث كاريز يكي از روشهاي متداول تامين آب است كه ابداع آب بدست ايرانيان هزاران سال پيش صورت گرفته است.
كاربرد كاريز درمناطق خشك و نيمه خشكي چون نواحي مركزي و جنوبي ايران كه از نقطه نظر تامين آب سطحي و يا زير زميني مناسب در فصول گرم و خشك سال در محدوديت مي باشند يكي از راهكارهايي بوده كه ايرانيان براي نجات خود از شرايط سخت وبحراني طبيعي پيش گرفته اند.
استفاده از نيروي ثقل زمين در هدايت آب از نقاط مرتفع در كوهپايه ها به سوي اراضي پست در دشتهاي كم ارتفاع، اصل علمي اساسي در طراحي و احداث كاريزها بوده است. ترازيابي دقيق وطراحي مجاري پوشش دار جريان آب در زير زمين با استفاده ازچاهكهاي حد واسط (ميله) – كه همه در سايه همت بلند پيشينيان توسط نيروي دست انسان حفر گرديده است – ضامن احداث هزاران كاريزي است كه سالها پيش حفر شده و برخي از آنها هنوز در نقاط مختلف كشورفعال مانده و مورد استفاده كشاورزان قرار مي گيرد.
احداث كاريز در استان بوشهر نيز كه در ناحيه جنوبي ايران قرار دارد به دليل محدوديت منابع آب سطحي موجو مورد توجه ساكنان اينمنطقه بودهاست. يكي از مناطق استان كه سابقه بيش از هزار ساله تمدن در آن مشهود است دشت باغان در بخش جنوب شرقي استان بوشهر از توابع شهرستان دشتي مي باشد. كاريز حيدرآباد يكي از چند رشته كاريزي است كه در منطقه احداث شده است. اين كاريز با طول 8400 متري مجراي حفاري شده جهت انتقال آب (گالري)، با شيوه اي كاملاً متمايز از روشهاي معمول استحصال آب در كاريز، انتقال آبشيرين ازمنبع رودخانه باغان تا دشت باغان را بنا به باور مردم محلي از زمان «گبرا» ميسر نوده است. آنچه در احداث اين كاريز قديمي حائز اهميت است آبگيري از رودخانه، حفاظت از مجاري كاريز با مواد پوشاننده ساروجي و فن آوري سيفونهاي معكوس در عبور آب از مجراي كاريز به هنگام برخورد كاريز با ابراهه هاي طبيعي مي باشد. در اين مقاله ضمن معرفي پيشينه تاريخي بيش از هزار ساله كاريز حيدرآباد فن آوري انتقال آب از سرچشمه تا مظهر كاريز به طول 8400 متر و با استفاده از 366 حلقه ميله مورد بحث قرار خواهند گرفت.

كاريز ، حيدر آباد ، باغان