تمدن قناتها  Fulltext 

[ گيتا كريمي ] - كارشناس مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كرمان
[ محسن بني اسدي ] - عضو هيات علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي كرمان

خلاصه مقاله:

قنات تكنيكي است براي بهرهبرداري از سفره آب زير زميني به كمك دهليزهاي زهكشي آب، در قنات هم چاه وجود دارد و هم دهليز، تعيين تاريخچه قنات مشكل است مگر اينكه نوشته ياكتيبه هايي در مورد بناي قنات از گذشته وجود داشته باشد. اكثر مداركي كه ما در مورد قدمت قناتها داريم تصادفي هستند. نوشته هاي ثبت شده به جا مانده از قديم ترديد كمي باقي مي گذارد كه ايران زادگان قناتبود. در كل براي آبياري در ايران 4 روش كلي وجود داشته اين 4 روش عبارتند از : آب انبارها يا مخازن آب كانالها، آبگيرها و سدها. نزديك به 7 قرن (قبل از ميلاد مسيح) پادشاه آشور سارگون دوم نقل كرده كه در يكي ازحملاتش به ايران يك سيستم با انشعابات آبي در زمين زمين يافت، پسرش بكار برد اين راز را براي ايجاد كانالهايي در زير زمين ساخت سيستم آبياري اطراف Nineveh. در اوايل هزاره نخستين قرن 8 قبل از ميلاد در يكي از قديميترين اسناد مكتوب به قنات اشاره شده، كه هشتمين نبرد سارگون دوم پادشاه آشور (722-705 قبل از ميلاد) عليه امپراتوري اوراتو در سال 714 قبل از ميلاد است كه سارگون از كوههاي زاگرس مي گذرد و به ناحيه اي در اطراف مرند كنوني در حدود 60 كيلومتري شمال شرقي تبريز كه به شمال درياچه اروميه مي رسد با استناد به كتيبه به دست امده، نخستين قنات در اين محل احداث شده كه اين اقوام چندين قرن قبل از مادها و پارسها درمنطقه مستقر شده اند، اهميت اقتصادي رواج قنات در ناحيه قرون نهم تا هجدهم ميادينشان داده مي شود. خصوصا در قرن يازدهم ميادي رونق زيادي داشته در قرن سيزدهم كه ماركوپولو به توصيف قناتهاي ناحيه كرمان پرداخته است. از پايان قرن هجدهم به بعد نقشي كه قدرت سياسي به طور مستقيم و غير مستقيم ر تجديد حيات قنات ايفا كرد، اهميتي بنيادي داشته است. باين ترتيب پس زا قرن هجدهم دوران قاجار كه نزديك به يك قرن و نيم طول كشيد ، شاهد تجديدحياتي درحخشان در قلمروقنات بوده است. در بين سالهاي 550-331 قبل از ميلاد زمانيكه حكومت ايران از ايندوس تا نيل گسترش يافته بود تكنولوژي قنات در تمام امپراطوري منتشر شد. حكمرانان هخامنشي تحولي عظيم در ساخت قنات بوجود اوردند. در غرب قناتها از بين النهرين تا سواحل مديرانه به خبوي قسمتهاي جنوبي از مصر ساخته شده بودند. در شرق ايران قناتها بنا شده بودند در افغانستان، مسير جاده ابريشم زيستگاه هاي از اسياي مركزي، و چين و تركيه. در هنگام دوره Byzantie روم (6 قبل از ميلاد تا 660 بعد از ميلاد). بسياري قنات در Syria و Jordan بنا شده بود. از اينجا تكنولوژي قنات به شمال و غرب اروپا انتشار پيدا كرد. توسعه و گسترش اسلام تازه وارد يك علت اصلي براي نشر و نفوذ تكنولوژي قنات بود. با اولين تهاجم عربها، قناتها به سوي غرب و سرتاسر شمال آفريقا و در Sicily , Cyprus و اسپانيا و جزاير قناري گسترش يافتند. سيستمهاي قنات مكزيك بعد ازحمله اسپانياييها استفاده شد.

قنات