كاربرد فناوري نوين در قنات  Fulltext 

[ بيژن درگاهي مراغه ] - معاونت آب و خاك دفتر توسعه منابع آب كشاورزي و بهينه سازي مصرف
[ محمدرسول دهقانپور تفتي ] - معاونت آب و خاك دفتر توسعه منابع آب كشاورزي و بهينه سازي مصرف

خلاصه مقاله:

جاي بسي اميدواري است كه پس از گذشت هزاران سال از عمر قنوات بواسطه بروز خشكساليهاي اخير در كشور، افت سطح آبهاي زير زميني، كمبود آب شرب و كشاورزي و يا بعبارت ديگر محدوديت منابع ابي موجود در كشور، مشكلات و هزينه هاي سرسام اور اجراي طرح هاي بزرگ تامين آب، مشكلات و عوارض جانبي استحصال آب از طريق چاههاي عميق، بالاخره مسئولين ودست اندركاران به فكر احيا و مرمت قنوات، اين شاهكارهاي استحصال ابهاي زير زميني افتادند، قنواتي كه پس از طي هزاران سال از عمرشان متاسفانه به طرز خصمانه اي مورد بي مهري قرار گرفته بودند و با ادامه اين روند مي رفت كه پس از مدت كوتاهي، ديگر هيچ اثر و نشانه اي از آنها باقي نماند. در اين ميان نكته مهم و قابل تعجب اين بود كه اگر يكي از آثار باستاني غير فعال و غير قابل استفاده در زمان حاضر، صدمه ببيند و به اصلاح داد همه بلند مي شود ولي در قبال تخريب آرام و تدريجي اين سازه هاي تحسين برانگيز كه هنوزهم بدون كمترين توقعي آب مورد نياز آباديها و واحه ها و زراعتهاي مختلف را در فصول مختلف سال تامين مي كنند اكثرا ساكت بودند و آنهايي هم كه فرياد مي زدند سواد و مسئوليتي نداشتند و اين ضايعه اي جبران ناشدني بود. در هر صورت خوشبختانه در سالهاي اخير اقدمات بسيار مهم و زير بنائي در اين راستا و توسط معاونت آب و خاك وزارت جهاد كشاورزي صورت پذيرفته است كه با توجه به مزاياي بسيار زياد قنوات از جمله تامين آب بدون صرف انرژيهاي الكتريكي و فسيلي، عدم نياز به جاده دسترسي، هزينه هاي اندك مراقبت و نگهداري، ثابت بودن كيفيت آب استحصالي، بالا بودن عمر قنوات و ... ادامه اين روند بسيار مهم وضروري بنظر مي رسد و اميد است كه با استمرار تامين و افزايش منابع اعتباري مورد نياز اين بخش، اين روند از سرعت لازم و كافي نيز برخوردار باشد . در اين ميان برخي از كارشناسان عدد كنترل آب استحصالي از قنوات را ايراد اساسي اين سازه ها دانسته، معتقدند كه در شب و بخصوص فصول غير زراعي آب استحصالي از اين سازه ها بلااستفاده بوده بعبارت ديگر هدر مي رود. در پاسخ به اين سوال بايد گفت كه اولاً از اين ابها جهت تغذيه مصنوعي مناطق و يا آبخوانهاي زير دست استفاده ميشود همينطور در برخي مناطق جهت ابياري ساير اراضي و كشتها و تامين آب مورد نياز گلخانه ها و يا استخرهاي پرورش ماهي و نظاير آن استفاده مي شود و در ثاني جهت كنترل اين آبها درسالهاي اخير تحقيقاتي هر چند درمراحل ابتدايي صورت پذيرفته و طرح هايي بصورت الگويي اجرا گرديده كه در اين مقاله جهت تنوير افكار عمومي و ايجاد انگيزه تحقيق و بررسيهاي علمي و عملي به بررسي كم و كيف تعدادي از اين طرح ها مي پردازيم. لازم بذكر است كه كاربرد فناوريهاي نوين در قنوات فقط به همين نكته منحصر و محدود نمي شود وبلكه استفاده از آنها در امر مرمت وبهسازي ابزار آلات و ادوات و تكنيكهاي مور استفاده در بازسازي قنوات نيز بايد مد نظر قرار بگيرد.