بررسي دلايل نابودي قنوات در دشت كرمان  Fulltext 

[ حسين زراعتكار ] - كارشناس آب زير زميني شركت سهامي آب منطقه اي كرمان - معاونت مطالعات پايه منابع آب

خلاصه مقاله:

محدوده مطالعاتي كرمان يكي از محدوده هاي حوزه آبريز كوير درانجير است. وسعت اين محدوده مطالعاتي 5448 كيلومتر مربع است كه 2716 كيلومتر مربع آن را دشت تشكل ميدهد. متوسط بارندگي آن 145 ميليمتر ، حداكثر درجه حرارت 43 درجه سانتيگراد و حداقل 25 درجه زير صفر مي باشد.
طبق آخرين آماربرداري انجام گرفته در سال 1376 تعداد 987 حلقه چاه عميق و نيمه عميق در اين دشت وجود داردكه در طول سال ابي 926 ميليون متر مكعب از آب زير زميني را تخليه مينمايد. همچنين طيق آمار سال 1376 تعداد 29 رشته قنات در دشت كرمان بوده كه ميزان برداشت سالانه آنها 58/04 ميليون متر مكعب بوده است. بر اساس گزارشات موجود تا قبل از سال 1330 رژيم بهره برداري از ابهاي زير زمين يعمدتا مربوط به قنوات و چاههاي نيمه عميق بوده است پس از سال مذكور حفر چاه هاي عميق در دشت كرمان شروع شد. پس از آن به تدريج بر تعداد چاههاي منطقه افزوده شده تا اينكه در سال 1330 رژيم بهره بردراي از آبهاي زير زميني عمدتامربوط به قنوات و چاههايي نيمه عميق بوده است. پس از سال مذكور حفرچاههاي عميق در دشت كرمان شروع شد. پس از آن بتدريج بر تعداد چاههاي منطقه افزوده شده تا اينكه در سال 1348 تعداد چاهها به رقم 200 حلقه رسيد. روند افزايش تعداد چاهها باز هم ادامه يافت تا اينكه طبق آخرين آماربرداري تعداد چاهها به عدد 987 حلقه رسيد. افزايش تعدادچاهها باعث افزايش برداشت از ابهاي زير زميني گرديد كه منجر به افت سطح آب زير زميني در دشت شد. طبق گزارشات موجود از سال 1343 اولين آثار افت آب در دشت كرمان مشاهده گرديد. با توجه به محاسبات انجام گرفته از سال 1343 تا سال 1383 حدود 30 متر سطح آب دشت كرمان پايين تر رفته است. پايين رفتن سطح آب در طول 40 سال گذشته باعث نابودي اكثريت قنوات داخل دشت گرديد. همچنين چاههاي عميق نيز بتدريج عميق تر گرديدند. به عبارت ديگر در حالي كه قبل از سال 1330 هيچگونه چاه عميقي در دشت كرمان وجود نداشت. امروزه كليه چاههاي نيمه عميق نيز از بين رفته اند و جاي آنها را چاههاي عميق گرفته است با پايين رفتن سطح آب مشكلات ديگري نيزز بتدريج ظاهر گرديده كه مي توان به وقوع پديده نشست زمين و نامناسب شدن كيفيت منابع آب اشاره نمود.