گالي هاي ناشي از قنات هاي رها شده در دامغان  Fulltext 

[ سيدعلي اصغر هاشمي ] - عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان سمنان
[ رحمان شريفي ] - عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان سمنان
[ محمدجواد پوراغنيايي ] - كارشناس منابع آب شركت مهندسين مشاور قدس نيرو

خلاصه مقاله:

به منظور مقاله با خشكسالي و بهره برداري بهينه از حداقل منابع آب زير زميني موجود در مناطق خشك و نيمه خشك ايران، قنات ها توسط ايرانيان قديم طراحي شدند و در طي ساليان متمادي بعنوان مهمترين و اساسي ترين روش بهرهب رداري آب در اين مناطق مورد استفاده قرار گرفته اند. به منظور حفاظت و نگهداري از اينقنات ها، نظارت و بازبيني دائم از آنها صورت گرفته و در صورت نياز ، مرمت و لايروبي مي شده اند. و ليكن با گذشت زمان و توسعه فرهنگ استفاده از چاههاي نيمه عميق و عميق در مناطق مختلف، بهره برداري آسان و سريع از منابع آب زير زميني گسترش يافت و كم كم استفاده از قنات كاهش پيدا نمود. بطوري كه بسياري از قنات ها رها شده و متروك گرديدند. رها شدن قنات و گرايش به استفاده ازچاهها علاوه بر اثرات منفي بر ابهاي زير زميني، منجر ب تخريب اراضي حاشيه اين قناتها شده و ياخواهد گرديد. كه غالبا داراي رسوبات كواترنر واريزه اي دانه درشت مي باشند. تمركز هرز آبها و هدايت آنها به داخل چاههاي قنات، نقطه عطف ايجاد فرسايش گاي در دشتها بوده و به مرور زمان حجم قابل ملاحظه اي از هرز آبها به داخل اين گالي منتقل شده و منجر به توسعه آنها مي گردند. در اين مقاله سعي شده است مواردي از اين گونه قناتهاي رها شده كه منجر به ايجادگالي و توسعه آنها در مناطقي از استان سمنان شده اندمعرفي گرديده و ضمن شناسايي اين گونه مناطق، خطرات ناشي از گسترش آنها نيز تا حد ممكن ارزيابي شده است. قناتهاي مورد نظر عموما در محدوده چاهكهاي خود منجر به گسترش گالي شده اراضي حاشيه را تخريب نموده اند. همچنين با توجه به ماهيت توسعه گالي ها و جنس اراضي تحت تاثير آنها درمناطق مورد بررسي، گسترش آنها نسبتا شديد بوده و به مرور اراضي حاشيه از انتفاع خارج شده اند و حتي جاده هاي دسترسي منطقه نيز تخريب گرديده اند . از طرفي بدليل قرارگيري اين قناتها در حاشيه روستاها و بعضا اراضي كشاورزي موجود، خندقهاي ناشي از آنها خطر جدي براي اراضي مذكور بوجود آورده اند كه لزوم بررسي دقق تر و برنامه ريزي مناسب جهت كنترل آنها را اجتناب ناپذير مي نمايد.

قنات ، متروك ، فرسايش ، گالي