احياء قنوات خشكيده دشتها با استفاده از چاههاي تغذيه مطالعه موردي دشت حوضه آبخيز قره كهريز شهرستان اراك  Fulltext 

[ حشمت اله آقارضي ] - عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي استان مركزي

خلاصه مقاله:

دشت حوضه آبخيز قره گهريز با مساحت 165 كيلومتر مربع در 20 كيلومتري جنوب غرب شهرشتان اراك واقع گرديده است. در دشت 71 حلقه چاه عميق و نيمه عميق وجود دارند كه سالانه 29 ميلوين متر مكعب آب از آنها برداشت مي شود. اين كار باعث شده تا سطح آب زير زميني پايين افتد و برخي قنوات كم آب شده و بعضي نيز خشك شوند. در اين دشت تخليه سالانه قنوات 19 ميليون متر مكعب است كه از اين مقدار 9/5 دركشاورزي مصرف مي شود و 9/5 در ماههاي غير زراعي هدر مي رود. سفره دشت با بيلان منفي 12 ميليون متر مكعب مواجه است. از طرفي رواناب سالانه ناشي از نزولات جوي حدود 17 ميليون متر مكعب است. چنانچه آبهاي هدر رفته بطور اصولي و فني به سفره تغذيه شوند، بيلان سفره 14/5 ميليون متر مكعب مثبت خواهدشد. طرح عملي تغذيه با استفاده از چاه دستي و هرز آب زمستانه قنات بالا دست براي احيا قنات خشك پايين دست در دشت حوضه قره كهريز اجرا شده است. روش كار بدين صورت بوده كه دو قنات كه حدودا 2 كيلومتر از هم فاصله داشتند قنات بالا دست داراي هرز آب زمستانه و قنات پايين دست خشكيده بود. بعد از انجام آزمايشات اندازه گيري سطح تراز آب سفره، تعيين جهت حركت آب زير زميني، تعيين شيب هيدروليكي دانه بندي خاك در اعماق مختلف و مطالعات ژئوفيزيك موجود، اقدام به حفر چاه تزريق در فاصله 60 متري از مادرچاه قنات خشكيده گرديد و دبي 2 ليتر در ثانيه در طي دو دوره 135 روزه غير زراعي به چاه تزريق شد . با انجام تغذيه مصنوعي و بهبود ريزشهاي جوي در منقه و لايروبي قنات، ضمن تامين افت سفره، آب در قنات جريان يافته وهكتارها باغ و اراضي كشاورزي مجددا بعد از4 سال بي آبي حيات خود را بازيافتند. اين روش در اكثر نقاط استان براي احياء قنوات مي تواند بكار گرفته شود.

قنات ، چاه تغذيه ، تغذيه مصنوعي ، هرز آب