سهم قنات در تامين آب كشاورزي دشت زنجان و ارائه راهكاري براي احيا آنها  Fulltext 

[ فرزاد بيات موحد ] - كارشناس مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي زنجان

خلاصه مقاله:

از زمانهاي گذشته در بسياري از مناطق و دشتهاي كشور، قناتها يكي از مهمترين روشهاي بهره برداري از آبهاي زير زميني به حساب امده و سهم مهمي از آب كشاورزي را به خود اختصاص داده بودند. در بسياري از روستاهاي دشت زنجان نيز مقدار متنابهي از اراضي زراعي و باغي از طريق آب قنات ابياري مي گردند. اما در چند اهه اخير كاهش بارشهاي جوي، استحصال بي رويه آب از منابع زير زميني از طريق چاهها و پايين رفتن سطح آب زير زميني . خشك شدن ياكاهش آبدهي آنها موجب گرديده كه سهم قنات در تامين آب كشاورزي بشدتكاهش يابد. طبق آمارهاي رسمي درحوزه ابخيز زنجانرود تعداد قناتها از 367 حلقه در سال 1365 به 230 حلقه در سال 1378 كاهش يافته و ابدهي آنها نيز از 93/255 ميليون متر مكعب افزايش يافته است. همچنين سهم قنات از تامين مقدار آب مورد نياز روستاييان طي مدت مذكور از 31/25 به 12/8 درصد كاهش و سهم چاههاي عميق نيز از 23 به 40 درصد افزايش يافته است. دراين ميان روشهايي وجود دارند كهمي توان با اجراي آنها كمك موثري در احيا قناتها بعمل آورد. يكي از اينروشها تغذيه مصنوعي به طريق پخش سيلاب مي باشد كه يك مطالعه موردي در دشت زنجان نشان ميدهد كه در هفت دوره آبي بده خروجي قنات عملياتي كاملاً تحت تاثير مقدار پخش سيلاب بوده و همراه با آن تغيير قابل ملاحظه اي كرده است. د رحالي كه قنات شاهد با وجود دارابودن حوضه بسيار بزرگتر از قنات عرصه، تغييرات قابل توجه نداشته و تنها تحت تاثير بارشهاي جوي بر روي عرصه آن بوده است. اين امر نشان مي دهد كه در صورت اجراي عمليات آبخوانداري و پخش سيلاب ، مي توان در دراز مدت نسبت به احيا قناتها اقدام نمود.

دشت زنجان ، پخش سيلاب ، آبخوانداري ، قنات