تغذيه و تقويت لايه هاي آبدار قنوات گناباد با بررسي بهره وري از سيلاب به روش پخش سيلاب بر آبخوان  Fulltext 

[ علي اصغر تقوايي ابريشمي ] - عضو هيئت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان

خلاصه مقاله:

پر واضح است كه با بررسي مقدماتي بحرام آب و هئم موفقيت بعضي از پروژه هاي توسعه و احيا منابع آب در ريشه يابي اوليه به اين نتيجخ مي رسيم كه الفباي شناخت روش هاي استحصال آب در مناطق خشك و نيمه خشك در نزد غالب طراحان و مشاوران و ... ناشناخته مانده و طبعا راندمان اقتصادي پروژه ها را بشدت كاهش مي دهد.
امروزه حدود يك سوم از سطح خشكي هاي كره زمين را نواحي خشك و نيمه خشك فرا گرفته و سالانه حدود 21 ميليون هكتار از اين اراضي بيحاصل تبديل مي شود. كشور ما نيز از اين خطر مصون نمانده و در شاريط فعلي حدود 600 تا 700 هزار كيلومتر مربع را قريب 60 قطعه كوير كوچك و بزرگ مي پوشانند.
در حالي كه همه ساله حدود 41 ميليارد متر مكعب آب رودخانه هاي كشورمان از دسترس خارج و به بيرون ار مرزهاي بين المللي هدايت ميشود كه اگر مصرف سرانه هر فرد را در روز 275 ليتر در نظر بگيريم با ابي كه به راحتي در هر سال از دسترس ماخارج مي شود، ميتوان آب مورد نياز ساليانه بيش از 408 ميليون نفر را تامين نمود لذا نتيجه مي شود كه درمقياس كشوري با هيچگونه مشكلي براي آب كشاورزي و شرب و صنعت روبر نيستيم و تنها در اثر پاره اي محدوديتهاي سينوپتيكي مانند عدم توزيع مناسب بارندگي و در نتيجه جريانات سطحي، نقاط خشكي همچون جنوب خراسان، و حاشيه كويرهاي مركزي و... وجود دارد.
بنابراين در اين مناطق بايستي باشناخت صحيح پارامترها آب و هوايي و شناخت دقيق روش هاي استحصال آب با بكارگيري شيوه هاي صحيح علمي با دقت و فرزاندگي ، سپاس اين هديه الهي را نمود.
در يك تفسير ساده حركت آب در سطح زمين يكي از اجزاء سيكل هيدرولوژي مي باشد كه بعد از پديده هاي بارش، برگاب، چالاب، تبخير و نفوذ بوقوع ميپيوندد . پيش بيني جريان اين ابها كه طراحي بسياري از سازه هاي ابي بر اساس فاكتورهاي مربوط هب آن انجام مي گيرد در مناطق خشك و نيم خشك مشكل مي باشد و معمولا از ريسك بالايي برخوردار است. ابهايي كه پس از بارندگي در سطح رودخانه جريان مي يابد توسط جويها و نهرهاي كوچك از سطح زمين جمع شده و توسط آبراهه اصلي به نقطه پايين دست هدايت مي شود. مهار اين قسمت از چرخه آبي از جنبه هاي متعدد همچون جلوگيري از خسارات احتمالي، جلوگيري از هدر رفتن آن، افزايش ميزان ذخيره زير زميني، افزايش آبدهي قنوات و ... اهميت فوق العاده زيادي دارد. براي منطقه خشك حاشيه كوير مانند گناباد به علت كمي نزولات جوي رواناب سطحي قابل ملاحظه اي وجود ندارد و مدت دوام جريان آن در رودخانه هاي بسيار كوتاه است و تنها چند رودخانه كه آن هم در واقع آب نفوذ يافته در زمين را زهكشي مي نمايد و دبي بسيار ناچيزي را داراست در فصول زمستان و بهار داراي جريان مي باشد و در بعضي از واحدهاي هيدرولوژيكي از جريان رواناب حاصل از بارندگي با احداث بندسارها در بالا دست مادر چاه قنوات امكان تغذيه و تقويت لايه هاي آبدار قنوات با بررسي بهره وري از سيلاب به روش پخش و نفوذ سيلاب بر آبخوان و لايه هاي آبداتر قنوات مهيا مي گردد.

پخش سيلاب ، سفره آب زميني گناباد ، پتانسيل آبهاي زير زميني