مطالعه مؤلفه هاي بيلان آب بويژه رواناب در مناطق شرقي، غربي و مركزي استان گيلان  Fulltext 

[ محمد محمدي فتيده ] - دانشيار دانشكده كشاورزي دانشگاه آزاد اسلامي واحد رشت

خلاصه مقاله:

در اين پژوهش عوامل موثر بر پتانسيل هاي منابع آب و ميانگين حجم سالانه آن ها در كل گستره استان گيلان ارزيابي شد. به همين منظور داده هاي خام اقليمي دراز مدت ايستگاه هاي رامسر، دراز لات، آستانه اشرفيه، رشت و كسماء، واقع در شرق، مركز و غرب گيلان به داده هاي تركيبي و قابل استفاده از نظر هيدرولوژيكي تبديل گرديده و تجزيه و تحليل هاي لازم به عمل آمد. سپس عوامل اصلي تعيين كننده شرايط اقليمي اين مناطق مورد بررسي قرار گرفته است: جريان هاي جوي، شاخص خشكي ماهانه (Im) و سالانه (Iy) دومارتون، ضريب بارندگي آمبرژه (Q2) و شاخص زهكشي هنن (D) . پس از اين بررسي هاي اوليه عوامل موثر بر ترازنامه آب بر اساس شيوه تورنث و سرا محاسبه شده است. نخست تبخير و تعرق پتانسيل (ETP) با استفاده از فرمول تورنث وايت محاسبه، سپس مقدار تبخير و تعرق واقعي (ETR) با تنظيم جداولي ماه به ماه بر اساس حداكثر آبي كه خاك منطقه براي اشباع شدن نياز دارد تعيين شده است. با استفاده از فرمول هاي تورك و كوتاين نيز مقادير تبخير و تعرق واقعي (ETR) و رواناب كل (Q) محاسبه شد. بر اساس تجزيه و تحليل هاي به عمل آمداه مشخص شده است كه در بخش جلگه اي استان گيلان از شرق تا غرب و از شمال تا جنوب تفاوت هاي مهم اقليمي وجود دارد كه كمتر به آن توجه شده است. براي مثال اين بررسي نشان ميدهد كه ميانگين بارش هاي ساليانه در بخش شالي دشت آبرفتي استان گيلان و به موازات درياي خزر از آخرين نقطه شرقي يعني شهرستان چابكسر تا آخرين نقطه غربي يعني شهرستان آستارا به 1500 ميلي تر مي رسد. بررسي پراكنش بارش ها نشان مي دهد كه افزايش ياكاهش بارش هاي جوي از غرب گيلان به سمت شرق كه در گزارش ها منتشر شده واقعيت نداشته بلكه زبانه هاي كم باران و پر باران درمناطق مختلف گيلان ديده مي شود كه در ارتباط با ژئومورفولوژي دشت آبرفتي گيلان است. بر اساس ميانگين نتايج به دست اماده در شرايط اقليمي مناطق مختلف دشت آبرفتي گيلان، حدود 45 درصد بارش هاي جوي (ميلي متر 1110= P) به صورت رواناب كل (ميلي متر 536= Q) و 55 درصد بارش هاي جوي به صورت تبخير و تعرق واقعي (ميلي متر 653= ETR) است. ميانگين تبخير و تعرق پتانسيل نيز حدود 14700 كيلومتر مربع مساحت دارد. ميانگين حجم سالانه هر يك از پارامترهاي معادله بيلان به صورت زير ارزيابي شد: مترمكعب 13247410000=P، مترمكعب 7281325500=ETR، و مترمكعب 5964485000=Q . نتايج به دست آمده براي مولفه هاي بيلان آب با نتايجي كه براي مناطق معتدله به دست مي آيد كاملا انطباق دارد. هم چنين اين بررسي نشان مي دهد كه روش هاي مورد استفاده براي محاسبه رواناب كل (Q) و ساير مولفه هاي بيلان آب در شرايط اقليمي مناطق مختلف گيلان نتايج قابل قبولي داده و بانتايج به دست آمده از تحليل داده هاي هيدرومتري انطباق دارد. اختلاف ارقام به دست آمده در روش هاي مختلف معني دار نبوده ولذا هر سه روش مورد استفاده براي شرايط اقليمي مناطق مورد بررسي قابل كاربرد مي باشد بنابراين با استفاده از اين روش ها ي توان پارامترهاي موثر در ترازنامه آب را در هر يك از ايستگاه ها مناطق مشخص نموده، بويژه ميزان تخليه را درحوزه هايي كه به تجهيزات اندازه گيري رواناب مجهز نيستند ارزيابي كرد.

فرمو لهاي تورنث وايت، تورك و كوتاين، رواناب، تبخير و تعرق واقعي، تبخير و تعرق پتانسيل، بيلان آب