[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

بررسي زمان عكس العمل در شبكه هاي آبياري با روش كنترل جريان در بالادست  Fulltext 

[ مهدي اسلامي ] - كارشناس ارشد سازمان آب منطقه اي اصفهان (رشته مهندسي هيدروليك)

خلاصه مقاله:

در ابتدا لازم به يادآوري است روش كنترل جريان در بالادست بدين معنا نيست كه جريان آب در شبكه آبياري از بالادست به معناي اداري آن مديريت و كنترل مي شود، بلكه بدين معنا مي باشد كه سازه هايي كه بعنوان سازه تنظيم كننده سطح آب در شبكه بكار گرفته مي شوند سطح آب را (بلافاصله ) در بالادست خودشان كم و بيش ثابت نگهداشته و بهمين خاطر سازه هاي تنظيم كننده جريان (آبگيرها) نيز در بالادست سازه هاي تنظيم كننده سطح آب استقرار مي يابند. البته تاثير هر سازه تنظيم كننده سطح آب تا فاصله محدوددي در بالادست آن سازه ادامه خواهد داشت و به كل شبكه تعميم نخواهد يافت.
روش كنترل جريان در بالادست عمومي ترين روش كنترل جريان در شبكه آبياري در سرتاسر دنيا مي باشد. اين روش بر دو فرآيند تنظيم سطح آب در محل هاي تقسيم آب (محل هاي آبگيري) و تنظيم جريان در آبگيرها (آبگير كانال هاي درجه يك، درجه دو و حتي آبگير واحدهاي زراعي) استوار مي باشد. در اين روش كنترل جريان، هر سازه تنظيم كننده سطح آب، صرفنظر از ميزان جريان موجود در شبكه، در بالادست خودش سطح آب كم و بيش ثابتي را ايجاد نموده و در نتيجه سازه هاي تنظيم كننده قادر خواهند بود ميزان آب معيني را منحرف نمايند.
در اين روش كنترل جريان اطلاع از ميزان جريان موجود در شبكه و اندازه گيري جريان بسيار مهم است، چرا كه لازم است ميزان مشخص (و محدودي) از آب در كل شبكه و بر اساس برنامه ريزي قبلي توزيع شود. بر اين مبنا تعبيه سازه هاي تنظيم كننده جريان (كه به امكانات اندازه گيري جريان نيز مجهز باشند) در مدخل آبگيرها ضروري بوده تا بتوان ميزان آبي كه در هر آبگير و همچنين پس از هر آبگير و در ادامه شبكه جريان مي يابد تعيين وكنترل نمود. در روش كنترل جريان در بالادست ، سازه هاي تنظيم كننده سطح آب به يكي از دو صورت خود تنظيم (اتوماتيك) و يا غير خود تنظيم (دستي) ايفاي نقش مي نمايد. در حالت اول، سرريزهاي ثابت شامل سرريزهاي نوك مرغابي، سرريزهاي معمولي، سرريزهاي قطري ، و … كه بدون اجزاي متحرك بوده و تنظيم كننده هاي هيدروليكي شامل تنظيم كننده آميل كه با اجزاي متحرك بوده و در حالت دوم، دريچه ها شامل دريچه هاي كشويي، دريچه هاي قطاعي، … كه بصورت دستي و يا حتي با نيروي برق جابجا مي شوند، نمونه هاي بارز اين سازه ها يعني سازه هاي تنظيم كننده سطح آب اتوماتيك و سازه هاي تنظيم كننده سطح آب غير اتوماتيك مي باشند.
يكي از جنله هاي منفي روش كنترل جريان در بالا دست زمان عكس العمل مي باشد. هر بار كه ميزان جريان در شبكه افزايش و يا كاهش داده شود مدتي طول خواهد كشيد تا شبكه خود را با شرايط حديد تطبيق داده و بر اساس شرايط جديد به حالت تعادل برسد. براي مثال موقعيكه ميزان جريان افزايش داده شود ضروري است اين افزايش به نقاط پايين دست شبكه منتقل شده كمبود حجم متغير را جبران نموده تا حالت تعادل جديد تحقق يابد. در حالت كاهش جريان نيز لازم است حجم متغير اضافي تخليه گردد. اشكال شماره 1و2 به ترتيب زمان عكس العمل و حجم متغير با بصورت شماتيك نشان مي دهند.
بهره برداري از شبكه آبياري با روش كنترل جريان در بالادست به نظر ساده مي رسد ولي در عمل اينطور نيست زيرا زمان عكس العمل سردرگمي افراد بهره بردار را باعث مي شود، خصوصا در شرايطي كه از سازه هاي تنظيم كننده سطح آب غير خود تنظيم (دستي) استفاده گردد.