[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

آبياري ميكرو (Micro Irrogation) روند توسعه، امكانات و محدوديت ها  Fulltext 

[ محمدكاظم سياهي ] - عضو شورايعالي و هيئت اجراي كميته ملي آبياري و زهكشي ايران

خلاصه مقاله:

در حال حاضر حدود 240-270 ميليون هكتار اراضي تحت آبياري در سطح دنيا وجود دارد كه معادل 16% كل اراضي قابل كشت مي باشد (postal 1992) حدود 40% غذاي مردم جهان از اين اراضي تحت آبياري بدست مي آيد. اين رقم در مقايسه با 48 ميليون هكتار اراضي كشت آبي در سالهاي 1900 حدود 5 برابر افزايش نشان مي دهد . معهذا در دهه هاي اخير ميزان رشد سطح تحت آبياري كاهش يافته است بطوريكه در سالهاي دهه 80 افزايشي معادل 23/6 ميليون هكتار در مساحت كشت آبي حاصل شده است در حاليكه توسعه آن در سالهاي دهه 70 معادل رقم حدود 50 ميليون هكتار بوده است. اين امر عمدتا ناشي از افزايش هزينه توسعه تاسيسات جديد ابياري مي باشد كه در سطح جهاني به رقم 10 تا 20 هزار دلار در هر هكتار رسيده است.
حدود 70% از كل مساحت 240-270 ميليون هكتاري اراضي تحت آبياري جهان در كشورهاي در حال توسعه واقع شده كه هندوستان، چين، پاكستان، اندونزي – مكزيك، ايران و تايلند بالاترين سطوح تحت آبياري را در اين منطقه در بر مي گيرند. (نمودار شماره 1) در حال حاضر كشور ما با حدود 6 ميليون هكتار كشت آبي داراي نرخ حدود 100 هكتار براي هر 1000 نفر يعني دو برابر متوسط جهاني (50- هكتار براي هر 1000) نفر مي باشد. و اين خود رسالت مردم ما را براي افزايش توليد نشان ميدهد.
در شرايط موجود رشد افزايش تقاضا براي غذا در منطقه اي از جهان كه كشور ما در آن قرار گرفته (غرب آسيا و شمال آفريقا) حدود 3/8 درصد در سال مي باشد. اين افزايش تقاضا براي غذا يا بايستي از طريق توسعه اراضي جديد تحت آبياري حاصل شود (حدود 5 ميليون هكتار توسعه در سال) كه حصول به اين ميزان توسعه بلحاظ محدوديت منابع آب و خاك مناسب مورد ترديدمي باشد و يا از طريق بهره برداري پيشرفته از اراضي موجود ، بهره حال نياز غذايي بيشتر هشداري است در رابطه با مسئله تقاضاي روز افزون براي تامين آب آبياري و نياز به تحويل در روشهاي مديريت فعلي كاربرد آب در راستاي بالا بردن آبياري . تلاش در جهت حل اين نياز از اين بابت اهميت دارد كه درمنطقه اسيا و از جمله كشور ما حدود 80% منابع آبهاي شيرين براي آبياري كشاورزي مصرف مي شود. (نمودار شماره 2).
و بدين ترتيب اتكاء به آبياري براي تامين غذاي بيشتر امري اجتناب ناپذير است كه حصول به اين مهم با افزايش سطح و بهسازي اراضي فعلي آبياري و افزايش راندمان آبياري امكان پذير است. افزايش راندمان آبياري بايستي بعنوان راه حل كليدي مد نظر قرار گيرد تا امكان توليد بيشتر محصول بازاء هر متر مكعب آب مصرفي فراهم شود.
در حال حاضر حدود 60 ميليون هكتار از اراضي تحت آبياري جهان در خطر شوري و باتلاقي شدن قرار دارد. كشور ما ايران نيز از اين خطر در امان نيست، در اغلب شبكه هاي آبياري تحت بهره برداري مسايل فوق دامنگير سازمان هاي بهره برداري ميباشد كه تلاش در جهت بهسازي و بهبود بازدهي اراضي را طلب مي كند. متاسفانه آمار دقيقي از ميزان صدمات شوري و زه دار شدن اراضي در شبكه هاي آبياري كشور در دسترس نيست، معهذا شواهد موجود دال بر زه دار شدن نسبي بخش وسيعي از اراضي همراه با بروز مشكل شوري بخصوص در نواحي گرم و خشك كشور مي باشد. براي بالا بردن توليد محصول بازاء هر واحد حجم آب مصرفي راه حل هاي متعددي وجود دارد كه شامل بكارگيري تكنولوژيهاي نو آبياري، اعماق مديريت مناسب توسط زارعين و متصديان آب و اصلاح ساختار سازمان هاي توزيع آب مي باشد.
در بررسيهاي بعدي خواهيم ديد كه با استفاده از تكنولوژيهاي نو در آبياري (آبياري ميكرو) حصول به اهداف توسعه و صرفه جويي در آب چگونه قابل حصول است .