[ گزارش اشكال در مقاله | بازگشت | جستجو | ليست كنفرانس‌ها ]

وضعيت موجود، چشم اندازهاي آينده و راهكارهاي جهت بهينه سازي آن  Fulltext 

[ عباس كشاورز ] - معاون وزير، رئيس و عضو هيات علمي سازمان تحقيقات، آموزش و ترويج كشاورزي
[ كوروش صادق زاده ] - عضو هيات علمي موسسه تحقيقات فني و مهندسي كشاورزي

خلاصه مقاله:

بخش كشاورزي نقش حياتي در اقتصاد ملي ايران دارد بطوريكه حدود بيست و هفت درصد توليد ناخالص ملي و بيست و صه درصد نيروي كار كشور را تشكيل مي دهد. به خاطر شرايط خاص اقليمي كشور كه خشكي و پراكنش نامناسب زماني و مكاني بارندگي واقعيت گريز ناپذير آن است، هر گونه توليد مواد غذايي و كشاورزي پابدار منوط به استفاده صحيح و منطقي از منابع آب محدود كشور است. در همين راستا مي توان گفت كه آبياري مهم ترين نهاديه توليد كشاورزي است زيرا از يك طرف 165 ميليون هكتار مساحت كل كشور حدود 37 ميليون هكتار را اراضي مستعد كشاورزي تشكيل مي دهد كه به خاطر محدوديت منابع آب فقط 7/8 ميليون هكتار به صوررت فارياب كشت مي شوند. از طرف ديگر از 88/5 ميليارد متر مكعب آب استحصال شده از منابع آب سطحي و زير زميني حدود 83 ميليارد متر مكعب (93 درصد) به بخش كشاورزي اختصاص دارد. از آنجا كه اين بخش بزرگترين مصرف كننده آب در زير ساخت هاي مختلف اقتصادي كشور است به همين خاطر تلفات عمده آب نيز به اين بخش تعلق دارد. چنين روالي در تمامي كشورهاي پيشرفته و در حال پيشرفت نيز ديده مي شود. از مهم ترين دلايل پايين بودن كارآئي آبياري و تلفات آب در بخش كشاورزي كشور مي توان به عوامل: پايين بودن راندمان انتقال آب از منبع تا محل مصرف، تلفات زياد آب در مزارع كشاورزي، نامناسب بودن شكل و اندازه مزارع در ارتباط آب و نحوه آبياري، عدم آگاهي كشاورزان از اهميت بهينه سازي كارآئي مصرف آب ابياري، عدم استفاده از روشهاي آبياري مناسب، نامناسب بودن كيفيت بعضي از اراضي، نامناسب بودن كيفيت منابع آب مورد استفاده، نامناسب بودن الگو و تراكم كشت زراعي موجود با امكانات منابع آبي مناطق، عدم اعمال تعرفه هاي مناسب مصرف آب براي محصولات مختلف و نامناسب بودن نظام قيمت گذاري آب اشاره نمود.
بانسبت حجم آب مورد استفاده و نرخ بهره وري و رشد فعلي جمعيت، نياز آبي كشور در سال 1390 به 126 و در سال 1400 به 150 ميليارد متر مكعب بالغ خواهد گرديد كه حدود 15 درصد بيشتر از پتانسيل منابع آب تجديد شونده كل مي باشد. بنابراين ضمن تاكيد بر كاهش رشد جمعيت بايستي از هم اكنون سياستها و استراتژي هاي استفاده كارآ از منابع آب همراه با پيش بيني فن آوريهاي مورد نياز جهت مقابله با اين امر مد نظر قرار گيرد. از جمله اين راهكارها مي توان به اصلاح روند تعيين اولويت در طرح هاي آب، كاهش شكاف عظيم بين امكانات تامين آب و انتقال و توزيع آن در اراضي كشاورزي، مديريت مصرف آب و مديريت تقاضا (بويژه در بخش كشاورزي و شهرهاي بزرگ) ، قرار گرفتن اقتصاد بازدهي آب مبناي توليدات كشاورزي، استفاده مجدد از آبهاي مصرف شده، افزايش كارآيي استفاده از منابع آب (مخصوصا در بخش كشاورزي)، اولويت دادن به توليد ارقام مقاوم به شوري و خشكي در مراكز تحقيقات كشاورزي كشور وتدوين استراتژيهاي مناسب جهت جلوگيري از آلودگي آب اشاره كرد. عدم توجه به اين مهم، كشور را با بحران آب مواجه خواهد ساخت.