طراحي پيش از بحران: يك نياز يا ضرورتي اجتناب ناپذير در شهرسازي امروز (با بررسي موضوعي و موردي شهر بم)  Fulltext 

[ سعيد اكبري ] - دانشجوي كارشناسي ارشد معماري منظر دانشگاه شهيد بهشتي تهران
[ كاوه فتاحي ] - دانشجوي كارشناسي ارشد معماري دانشگاه تهران
[ نارسيس سهرابي ] - دانشجوي كارشناسي ارشد شهرسازي دانشگاه هنر اصفهان

خلاصه مقاله:

در مدت7 ثانيه زلزله اي با بزرگي حدود 6/5 ريشتر، بم و هرآنچه را كه در آن بود با خاك يكسان كرد حدود 70 تا 90 درصد مناطق مسكوني بعلاوه ساختمان هاي دولتي و بيمارستان ها و از جمله ارگ تاريخي بم تخريب شده و سنگيني تلفات و صدمات نه تنها ما بلكه جهانيان را تكان داد. فاجعه بم بار ديگر زنگ خطر را در گوشمان به صدا در آورد، اميدواريم كه طنين اين زنگ خطر به گونه اي اثر گذار باشد كه قبل از فاجعه بعدي كه در هر جايي ممكن است اتفاق بيافتد تدابيري انديشيده باشيم. در اينجا از آنچه اتفاق افتاده و رفته است فقط مي توان به عنوان يك تجربه بسيار تلخ ياد كرد. تجربه اي كه از آن بايد آموخت اما از خسارات ناشي از وقوع مجدد آن در حد امكان كاست. مي توان با مديريتي صحيح و با تعيين برنامه هاي كوتاه مدت (عملياتي) ، ميان مدت و بلند مدت و با تعيين وظايف هر يك از ارگان ها، سازمان ها و نهادهاي مربوطه و مشخص كردن حيطه اختيارات و شرح وظايف آنها،شراطي را فراهم كرد كه اگر زلزله زمين را لرزاند دل ها را نلرزاند! بنابراين در اولين قدم مي بايست برنامه ريزي از سطح متمركز ملي به سطوح حوزه هاي برنامه ريزي به سطح شهري و محله اي جاري گردد. سرريز برنامه ريزي از سطح شهري به منطقه اي از منطقه اي به محله اي و تقسيم وظايف در همين سطحها (كه از خصوصيات اصلي سيستم هاي برنامه ريزي شهري مي باشد) موجب كنترل هرچه بيشتر دولت بر برنامه ريزي شهرها شده است و از طرفي اين نحوه برنامه ريزي شهرها شده است و از طرفي اين نحوه برنامه ريزي به عنوان ابزاري ضروري براي پاسخگويي به نيازهاي واقعي مردم به آنصورتي كه بايد انجام پذير محسوب مي شود. سرريز وظايف به رهبران محلي موجب افزايش كارآمدي و مشاركت مردمي در امور شهري، افزايش كيفيت برنامه هاي برنامه ريزان و طراحان شهري ونيز نظارت دقيق تر مجريان بر برنامه ها، طرح ها و اصول و قوانين پيشنهادي طراحان خواهد شد.
با توجه به قرارگيري در كمربند زلزله و وقوع زمين لرزه هاي پياپي در كشور و ويراني هاي زياد آنها، مي بايست سيستم برنامه ريزي نگاهي جامع براي برخورد با اين بلاي طبيعي داشته باشد. پيش بيني آينده و اينكه يقينا نقاطي از ايران دچار زلزله خواهند شد اين نكته را به ما مي نماياند كه هرچه تقسين وظايف بين مردم و نقش آنها در جلوگيري از تلفات، تاثير گذار است اما مشكل گشا نيست. بنابراين طراحي يك سيستم مديريت بحران از طريق برنامه ريزي محله اي كاملا ضروري مي باشد. در نوشتار حاضر ، سعي بر اين خواهند بود تا با بازنگري موردي سيستم برنامه ريزي شهر بم- به عنوان يك شهر حادثه ديده – به مجموعه اي از اصول و ضوابط طراحي جهت رويارويي با پيش آمدهاي مشابه احتمالي دست يابيم. بديهي است كه اين اصول براي ديگر مناطق با دارا بودن استعداد بروز حوادثي اين چنيني نيز كاربرد خواهند داشت. كليه اطلاعات و داده هاي آماري بر اين اساس، برداشت، تحقيقات ميداني بدست آمده است (2004)