تاثير تراس‌بندي در كاهش فرسايش و سيلاب در منطقه چماني استان گلستان  Fulltext 

[ ناصر عبادتي ] - عضو هئيت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد اسلامشهر
[ رضا مقصودلو ] - مركز تحقيقات منابع طبيعي استان گلستان
[ كامبيز عليپور ] - مركز تحقيقات منابع طبيعي استان گلستان

خلاصه مقاله:

خسارت ناشي از سيل با تراكم جمعيت، ميزان سرمايه‌گذاري در امور زيربنايي و ميزان توسعه كشاورزي و صنعتي مناطق كوهستاني ارتباط تنگاتنگي دارد و اصولاً بروز سيلاب نتيجه فرسايش و تخريب رسوب زياد همراه با جريانهاي تند و ناگهاني مي‌باشد و در نتيجه پيشگيري از فرسايش خاك و كنترل رسوبات با اجراي اقدامات سازه‌اي در مسير روخانه‌ها و دامنه‌ها يكي از اقدامات مؤثر مي‌باشد نظر به اينكه اراضي منطقه مورد مطالعه داراي شيبي كمتر از 30 درصد مي‌باشد از طرح تراس‌بندي استفاده شده و سبب كاهش ميزان رواناب، فرسايش و حجم سيلاب گرديده است. حوزه آبخيز چماني يكي از زير حوزه‌هاي منطقه مينودشت شرق استان گلستان محسوب شده حدود 3400 هكتار مساحت دارد و مي‌توان آنرا از زيرحوزه‌هاي آبخيز چهل جاي مينودشت برشمرد كه جهت دستيابي به آن مي‌توان بعد از عبور شهرستان مينودشت از طريق جاده آسفالته روستا‌ي دروك به منطقه رسيد.
اين حوزه، در طول جغرافياييً30,َ28,ْ55- ً16,َ33,ْ55 شرقي و عرضهاي جغرافيايي ً34,َ1,ْ37- ً39,َ5,ْ37 شمال واقع شده است. حداقل ارتفاع حوزه 725 متر و حداكثر ارتفاع آن 2800 متر و شيب متوسط وزني آبراهه اصلي 6/13 درصد و شيب متوسط حوزه 7/25 درصد است با توجه به بررسيهاي انجام شده و فرسايش ويژه آن برابر 1257 مترمكعب در كيلومترمربع در سال است كه شرايط نامناسبي را در اين منطقه بوجود مي‌آورد و وجود اراضي شيب دار زراعي و تشكيلات زمين‌شناسي ضعيف و نامقاوم سرعت تخريب را افزايش داده و جريانهاي گلي همراه با مقادير زيادي رسوب در برخي دره‌ها باعث تخريب و فرسايش شديد كناري در طول آبراهه اصلي شده است.
وجود رسوب بيش از حد پائين دست حوزه و وجود گل و لاي در مواقع جريان كم نيز گوياي اين مطلب است. و با توجه به پيشينة وقوع سيلاب در سالهاي قبل در منطقه جهت پيشگيري از آن طرح پايه‌اي در شرق استان گلستان انتخاب و اجرا گرديد كه اين طرح شامل تراس‌بندي، نمادكاري و علوفه كاري در شيب ديواره‌هاي تراس ايجاد شده و منطق با فرهنگ بومي ساكنين منطقه مي‌باشد. و نتايج نشان مي‌دهد كه تراس‌بندي بر روي دو عامل اثر گذاشته است ابتدا عمليات تراس‌بندي باعث كاهش شيب دامنه شده و بر ميزان آبهاي هرز آنها تاثير داشته و ميزان نفوذ بارش بيشتر شده است. ثانياً زمان تمركز آبهاي هرز با توجه به كاهش شيب دامنه‌ها افزايش يافته و در نتيجه باعث كاهش دبي حداكثر سيلاب مي‌گردد. از سوي ديگر يكي از عوامل تاثيرگذار و مهم در موفقيت اجراي اين طرح نقش ترويج و آموزش اهالي بومي منطقه به منظور آگاهي از اثرات اقتصادي آن براي منطقه و ساكنين مي‌باشد.

تراس بندي، سيلاب، چماني، استان گلستان