روند تحولات كشاورزي و ارزيابي برنامه هاي توسعه در راستاي كشاورزي پايدار

[ رضا ارجمندي ] -
[ احمد نجفي ] -

خلاصه مقاله:

بخش كشاورزي به عنوان مسئول اصلي تامين غذاي مردم اهميت ويژه اي دارد . عرصه فعاليت اين بخش زمين (منابع خاك زراعي، جنگل ها و مراتع ) و آب (منابع آب هاي سطحي، زيرزميني، درياها و درياچه ها ) مي باشد. بنابراين چگونگي تنظيم اين فعاليت ها در تركب منابع آب و زمين و ساير نهاده هاي مورد نياز در جهت پايداري منابع كه گستره وسيعي از كره زمين را در بر مي گيرد، بسيار حياتي و مهم است.
چگونگي فعاليت هاي كشاورزي د ر طول تاريخ مراحل مختلفي را طي نموده است . در عصر كشاورزي (موج اول) فعاليت هاي كشاورزي به صورت ابتدائي (سنتي) توسط دهقانان بر روي عرصه هاي كوچك صورت مي گرفت و شيوه اي كاملاً معيشتي و بسته براي رفع نيازهاي خانوار در آن بكار ميرفت.
در عصر صنعت (موج دوم ) كشاورزي با تحولات نوين همراه شد و ورود كودهاي شيميائي و سموم و بذور اصلاح شده انقلاب سبز را پايه گذاري نمود كه همزمان با افزايش روز افزون توليدات كشاورزي، فشار بر منابع را افزايش داد.
در عصر فرا صنعتي (موج سوم) كشاورزي به عنوان يك فعاليت اقتصادي وارد عرصه تجارت جهاني گرديد . در اين دوره و به ويژه در طول دو دهه آخر هزاره دوم مفاهيمي همچون بهره وري، مزيت نسبي، كشاورزي بيولوژيك، بيوتكنولوژي و محيط زيست وارد عرصه فعاليت هاي كشاورزي شد . افزايش جمعيت و ضرورت توليد هر چه بيشتر مواد غذايي موجب تشديد فشار بر منابع گرديد و كاربرد وسيع مواد شيميائي و ماشين آلات سنگين كه موجب تخريب منابع و آلوده كردن آنها مي شد، پايه گذار مفهوم كشاورزي پايدار در راستاي حفاظت محيط زيست، در ادبيات فعاليت هاي توليدي و اقتصادي بخش كشاورزي گرديد. در حال حاضر مفاهيمي چون نظام بهره برداري كشاورزي و بيوتكنولوژي مانند شمشير دو لبه اي مطرح شده است كه مي تواند هم موجبات تحولات وسيع و مثبت باشد و هم مي تواند مشكلات عديده اي فراهم نمايد . از هيمن رو در سال هاي اخير كشاورزي دانش محور مورد توجه انديشمندان و محققان اين بخش قرار گرفته است. برنامه هاي توسعه در بخش كشاورزي متضمن تنظيم فعاليت هاي بخش است كه مي تواند از طريق رويكرد دانش محوري به پايداري آن كمك نمايد . در اين مقاله كوشش شده با بررسي اجمالي از روند تحولات كشاورزي، سياست ها و عمل كرد برنامه سوم توسعه در بخش كشاورزي مورد مداقه قرار گرفته و سياست هاي متخذه برنامه چهارم توسعه در بخش كشاورزي از منظر ملاحظات زيست محيطي ارزيابي شود.