بررسي تطبيقي اهداف برنامه سوم با دستورالعمل 21  Fulltext 

[ پويان شهابيان ] - كارشناس ارشد شهرسازي – مهندس سيويل

خلاصه مقاله:

اگر به جهان از ديدگاه سيستماتيك نگاه شود ، هر منطقه ، كشور و يا شهر جزئي از سيستم مذكور بوده و خود سيستمي در رده پائين تر مي باشد.
در طي همفكري هاي چند دهه اخير انديشمندان مسايل زيست محيطي در رابطه با خطرات سلامت نسل آينده كه در اثر توسعه بي برنامه كنوني شهرها و مناطق مختلف جهان به وجود آمده است ، تنها راه كنترل سلامت كره زمين توسعه پايدار Sustainable Development شناخته شده است.
بدين ترتيب توسعه پايدار به عنوان هدف سيستم جهان در نظر گرفته شد و يك دستور بين المللي در راستاي رسيدن به اين هدف تحت عنوان دستور 21 (Agenda 21) تدوين گرديد.
براي رسيدن به هدف سيستم لازم است هدف براي سيستم هاي رودهاي پائين تر كه در اينجا شهرها ، مناطق و كشورها مي باشند نيز مشخص گردد. اما براي دستيابي به هدف ، سيستم هاي رده هاي پائين تر برحسب شرايط خاص محيطي خود نياز به دستورالعمل هاي خاص دارند.
دستورالعمل هاي مذكور در رده هاي پائين تر از سطح جهاني تحت عنوان دستور محلي 21 (Local Agenda 21) شناخته مي شوند و لازم است تدوين آنها توسط مسئولين رده هاي مختلف در دستور كار قرار گرفته و روند توسعه بر اساس آن انجام پذيرد.
در طي اين مقاله ضمن بررسي تفصيلي موارد مذكور و نواقصي كه در اين رابطه در سطح نظام برنامه ريزي كشور وجود دارد ، تمركز بر روي مسائل زيست محيطي شهرها به عنوان مهمترين سكونتگاههاي بشري و در عين حال يكي از آلوده ترين محيط هاي زيستي قرار گرفته است.
در بررسي توسعه پايدار ، از مدل ادراكي ( مفهومي) (Conceptual Model) استفاده شده است. بر اساس اين مدل سه مؤلفه اصلي توسعه پايدار عبارتند از : جامعه شاداب ، محيط زيست پذير و اقتصاد شايسته.
در اين مقاله ايجاد محيط زيست پذير به عنوان يكي از مهمترين عوامل دستيابي به توسعه پايدار مطرح شده و نيازهاي اساسي و اوليه دستيابي به محيط زيست پذير شهري به عنوان هدف اصلي اين مقاله مورد بررسي دقيق قرار گرفته است.
براي شناسائي نواقص موجود در اين رابطه ، برنامه پنجساله سوم توسعه كشور به عنوان مهمترين و معتبرترين برنامه كشور بررسي شده و كمبودهاي آن از دو جهت مشخص شده است : يكي از جهت كمبودهاي برنامه و ديگري كمبودهاي ضمانت اجرايي.
به عنوان نمونه در ماده 173 برنامه پنجساله سوم توسعه كشور بر انتقال مراكز نظامي و پادگانها از محدوده شهرها به خارج تأكيد خاص شده است. اين در حالي است كه در آخرين سال برنامه مذكور ، همچنان شاهد حضور بي برنامه آنها در سطح شهرها هستيم.
در ادامه مقاله نيز تصميم گيري هاي تلفيقي در زمينه محيط زيست و توسعه به عنوان مهمترين ابزار دستيابي به محيط زيست پذير پايدار مطرح شده و اين موضوع از جهات :
- لزوم تلفيق محيط زيست و توسعه در سطوح سياستگذاري ، برنامه ريزي و مديريت .
- لزوم تهيه يك چهارچوب قانوني مؤثر.
- لزوم آموزش ، فرهنگ سازي و تقويت نقش نهادهاي مردمي (NGO ها)
مورد بررسي قرار گرفته است. در پايان نيز راهبردهايي در جهت دستيابي به هدف مذكور ارائه شده است.

توسعه پايدار ، محيط زيست پذير ، دستور 21 ، برنامه سوم توسعه كشور ، تصميم گيري هاي تلفيقي محيط زيست و توسعه