توسعه اقتصادي و كيفيت زيست محيطي (مطالعه موردي ايران)

[ اميرحسين مزيني ] - عضو هيات علمي دانشگاه تربيت مدرس
[ نيلوفر مرادحاصل ] - دانشجوي دكتري اقتصاد دانشگاه آزاد اسلامي واحد علوم و تحقيقات

خلاصه مقاله:

در دهه هاي اخير بحث ارتباط ميان توسعه اقتصادي و كيفيت زيست محيطي به يكي از موضوعات چال شبرانگيز در حوزه اقتصاد محيط زيست تبديل شده است و در اين راستا ويرايشهاي مختلفي از
بحث توسعه پايدار معرفي و مبناي عمل قرار گرفته است. نقط هنظرات مطرح شده در اين حوزه را ميتوان در دو گروه مجزا طبقه بندي نمود. در گروه اول عده اي بر اين اعتقادند كه اصولا فرايند توسعه اقتصادي با تخريب زيست محيطي قرين ميباشد. چرا كه اصولا توليد و ايجاد ارزش افزوده در بخشهاي مختلف اقتصادي ضايعات و پسماندهايي بجاي ميگذارد كه در كنار استخراج (و به عبارتي تخليه) منابع طبيعي باعث تخريب محيط زيست ميگردد. گروه ديگر بر اين اعتقادند كه فرايند توسعه اقتصادي باعث بهبود كيفيت محيط زيست مي شود. اين گروه در توجيه ادعاي خود استدلال مي كنند كه اصولا توسعه اقتصادي باعث مي شود جوامع (توسعه يافته) با خدمات زيست محيطي بعنوان يك كالاي پركشش برخورد نمايند و با افزايش درآمد (سرانه) تقاضاي خدمات زيست محيطي جوامع افزايش يابد. گروه اول عمدتًا به شواهد تجربي تا اواسط دهه ١٩٩٠ و گروه دوم به شواهد تجربي نيمه دوم دهه ١٩٩٠ به بعد استناد ميكنند كه اين مباحث اساس بحث منحني زيست محيطي كوزنتز مي باشد. در مطالعه حاضر تلاش مي شود بحث فوق (ارتباط ميان توسعه اقتصادي و كيفيت زيست محيطي) در ايران با رويكرد اقتصاد محيط زيست مورد بررسي قرار گيرد. بدين منظور در دوره زماني ٨٠ ١٣٥٠ و در قالب مباني نظري موجود از روشهاي اقتصادسنجي بهره گرفته ميشود. نتايج كار ارتباط ميان توسعه اقتصادي و كيفيت زيست محيطي را در ايران تبيين مي نمايد، ضمن آنكه نيم نگاهي نيز به ساير متغيرهاي برونزاي اثرگذار بر اين موضوع خواهد داشت.