مهندسي رودخانه و راه كارهاي عملياتي اصلاح گستره هاي سيل گير آن (مطالعه موردي : حوزه آبخيز سد شهيد يعقوبي- تربت حيدريه)  Fulltext 

[ بهرام محمدي گلرنگ ] - عضو هيأت علمي مركز تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي خراسان

خلاصه مقاله:

علم جوان و نوپاي مهندسي رودخانه،از تركيب تخصصهاي چند از جمله تلفيق دو علم هيدروليك و هيدرولوژي ،به بحث و بررسي حركت موج سيل در مجراي رودخانه مي پردازد.با بررسي حركت موج سيل و با در دست داشتن اطلاعاتي از سيل در بالا دست مي توان زمان وقوع حداكثر سيل لحظه اي و مقدار آن را در ايستگاه پايين دست مسير رودخانه به دست آورد.
جهت پيشگيري از خسارات حاصل از وقوع سيلاب رودخانه،مي بايست با به كار گيري روشهاي مناسب ،ميزان وقوع سيلهاي احتمالي را برآورد كرد و با اعمال روشها و شيوه هاي فني و اقتصادي اثرات تخريب آن را كنترل نمود.
تلفيق روش هاي ساختماني و بيولوژيك در مديريت سيلاب،بويژه در حوضه هاي كوهستاني ،باعث كاهش سرعت رواناب و تخفيف شيب رودخانه و در نهايت جلوگيري از آسيب سيلاب مي گردد.شناخت سيستم رودخانه از نظر شكل كلي،ابعاد هيدروليكي ،نيمرخ طولي و نيز روند مكانيزم تغييرات آن ريخت شناسي رودخانه ناميده مي شود.به عبارت ديگر عواملي نظير زمين شناسي، تكتونيكي و توپوگرافي بر مرفولوژي رودخانه ها و پيش بيني روند تغييرات رودخانه اي تاثير دارند.
بديهي است كه عمليات ساماندهي و طرحهاي كنترل و هدايت جريان در اين رودخانه ها ،با محدوديت نارسايي هاي متعددي مواجه مي باشند.با وجود اين،با توجه به تجارب و استفاده موثر از اصول و مباني مطالعاتي و بهره گيري لازم از توان و تدابير كارشناسي،ارائه طرحهاي مناسب و منطبق با شرايط گوناگون رودخانه اي و منطبق با واقعيتهاي موجود امكان پذير مي باشد.اصلاح مسير و اقدامات ساماندهي مسير رودخانه،باعث تثبيت كناره ها و حفاظت اراضي مزروعي ومناطق مسكوني از خطر تخريب و تهاجم سيلابها مي گردد.
به طور كلي مهندسي رودخانه شامل تمام مراحل برنامه ريزي ،طراحي،اجراء و بهره برداري از عمليات مختلفي است كه به منظور بهبود وضعيت رودخانه و در جهت استفاده بهتر از آن اعمال مي گردد.به عبارت ديگر مهندسي رودخانه،شامل برنامه ريزي و طرح و ساخت و بهره برداري از انواع طرحهايي است كه به جهت اصلاح مسير رودخانه و بهبود شرايط رودخانه با توجه به محيط زيست به كار مي رود.در اصل مقاله روش هاي آبخيزداري كه در مسيل كامه واقع در حوزه سد شهيد يعقوبي كه به منظور جلوگيري از سيلاب در منطقه اجرا شده است به تفضيل مورد بررسي قرار خواهد گرفت.

مهندسي رودخانه،سيل،هيدروليك مسيل ها،ساماندهي،كامه