مسيل ها ، شاخص هاي بر خط مديريت آبخيزهاي شهري  Fulltext 

[ غفوري ] - مركز تحقيقات حفاظت خاك و آبخيزداري

خلاصه مقاله:

متعاقب تغيير در كاربري اراضي از حالت طبيعي (كشاورزي، مرتعي و جنگلي) به حالت هاي مصنوعي و دست ساخته بشر، محيطهاي بسيار پيچيده اي از نظر زيست محيطي تحت عنوان آبخيزهاي شهري متولد شده اند. آبخيزهاي شهري در وسعت هاي كوچك و بزرگ با آبراهه هاي پوششدار، زمين هاي نفوذناپذير، كاربري اراضي متنوع (مسكوني، تجاري، صنعتي، سازماني، ورزشي و ...) رفتار هيدرولوژيكي و هيدروليكي كاملاً متفاوتي با حوزه هاي طبيعي از خود بروز مي دهند.
شبكه جمع آوري فاضلاب خانگي، مديريت پسماندها و زباله در سطح شهر، تناسب كاربري اراضي درونشهري، مديريت ترافيك و آلودگي هوا، نوع شبكه جمع آوري رواناب سطحي، تراكم جمعيت شهري و استاندارد زندگي, مسائل زيست محيطي، موضوعات اقتصادي-اجتماعي، همكاري شهري , موضوع بازيافت رواناب و بسياري عوامل ديگر در كميت و كيفيت رواناب شهري مؤثر مي باشند.
مسيلهاي طبيعي كه قبل از هجوم تغيير كاربري در طي زماني طولاني به حالت تعادل پايدار رسيده اند در اين فرآيند شديداً تحت تأثير كميت و كيفيت رواناب قرار ميگيرند. تجمع رسوب، آبشستگي، سيلابي شدن و تغيير مسير و شيب و ... حاصل تغييرات ذكر شده اند كه منصه ظهور عواقب آنها مسيلها اين رگهاي حياتي حوزههاي آبخيز طبيعي و شهري ميباشد. اگر چه استراتژي قديم تر در برخورد با مسائل آبخيزهاي شهري خروج هر چه سريعتر رواناب را به سمت پوش شدار كردن مسيلهاي طبيعي جهت جلوگيري از سيلابي شدن انتخاب ميكرد، لاكن در حال حاضر سعي بر اين است كه حالت طبيعي مسي لها تا سرحد امكان حفظ و يا اين حالت در آنها ابقاء گردد.
شرايط عمومي مسي لها از نظر شكل ظاهري، كميت و كيفيت رواناب جاري شده در آنها، وجود يا عدم وجود پسمان دهاي شهري و يا جانوران موذي و بطور كلي شرايط زيست محيطي و اكولوژيك آنها بهترين شاخص بر مديريت زيست محيطي آبخيزهاي شهري است كه اين مسيلها را تغذيه ميكنند.
از تمهيدات اساسي جهت كنترل و حفظ مسي لهاي طبيعي و آبخيزهاي شهري كنترل در جاي عوارض هر گونه تغيير در كاربري اراضي مخصوصاً اثرات ازدياد رواناب در اثر كاهش نفوذپذيري ميباشد. در اين مقاله ضمن بررسي اهميت مسيل ها بعنوان شاخصهاي بر خط سطح مديريت آبخيز هاي شهري به تكنيكهاي كنترل در جاي كميت وكيفيت رواناب شامل آشغالگيرها، تالا بهاي ساخته شده، تانك هاي زيرزميني و روزميني جهت بازيافت رواناب و عملكرد آنها پرداخته شده است و تجربيات علمي مختلف در خارج از كشور توسط نگارنده ارائه شده است.