تحقق پذيري پيشنهادات فضاي سبز، تفريحي و ورزشي طرحهاي جامع و ساماندهي تهران و شاخص مصوبات كميسيون ماده پنج  Fulltext 

[ مصطفي بهزادفر ] - عضو هيئت علمي دانشگاه علم و صنعت ايران

خلاصه مقاله:

فضاهاي سبز، تفريحي و ورزشي مكان هاي تأمين آسايش همگاني ميباشند . در شهرهاي پا سخ ده و داراي كيفيات محيطي بهينه ، نسبت بالايي از سطح شهر به كاربري سبز و باز و ت فريحي و ورزشي اختصاص دارد. هر چند فضاهاي سبز و باز در لباس باغات و مزارع عرص ه هاي سنتي كالبد شهر ايراني را دربر مي گرفتند اما، در الگوي جديد ، شهر ايراني با فقدان زمينه اي اين كاربريها مواجه شده است. باغ ايراني نسبتاً به ندرت در متن اصلي شهر ايراني جاي داشته است . مكانهاي ورزشي و تفريحي جديد از اواخر دوره قاجار، به طور خاص از عهد پهلوي ، بر پهنۀ شهر ايراني راه پيدا كرده اند. شهر امروز ايراني ، كه لاجرم در پويش زندگي مدرن قرار داده شده است، نمي تواند از الگوي اين نوع زندگي به دور باشد. همه مي دانند كه ظاهر زندگي مدرن فرنگي مدار قوي تر از محتواي آن وارد شهر ايراني شده است . تهران نمونه بارزي از اين ظاهر مدرن شده است.تا سال 1345 كه بهانه تهيه طرح جامع مبناي ساماندهي اطلاعات محيطي تهران گشته است اطلاعاتي از فضاهاي سبز و باز و ورزشي تهران در دست نبوده است . اطلاعات 1345 نشان مي دهد كه فقط 1/181 درصد از سطح شهر تهران به فضاهاي سبز و تفريحي و ورزشي اختصاص داش ته است . اين سطح سرانه اي حدود 0/72 مترمربع را به مردم ارزاني مي داشت. طرح جامع مصوب 1347 كه با نگاه تبديل تهران به يك شهر مدرن تهيه شده است بر مبناي توجه به تمامي شرايط محيطي سرانه اي معادل 17/71 مترمربع را براي سطوح سبز و تفريحي و ورزشي در افق 1370 پيش بيني كرده است .انتظار مي رفت كه 40 سال پس از تهيه طرح جامع اول و يا 15 سال پس از گذار از افق طرح مذكور، اين مادر شهر ملي از كميت و كيفيتي بهينهاي در زمينه فضاهاي مذكور برخوردار باشد. اما، آمار سطوح و سرانه موجود و واقعيات كيفيات محيطي خلاف آن را يادآوري مي- كند. تهران به عنوان يكي از آ لودهترين شهرهاي دنيا از زاويه زيست محيطي شديداً از كمبود فضاهاي سبز و باز رنج ميبرد. بعلاوه، انتظار ميرود شهر تهران، به عنوان امالقراي اسلامي، اوقات فراغت شهروندان خويش از طريق ساماندهي مطلوبترين مكان هاي ورزشي تأمين نمايد . برآورد سرانه فضاهاي سبز موجود شهر تهران، بر مبناي مطالعات 85-1381 مشاور تهيه كننده طرح جامع دوم، رقم 10/92 مترمربع مي باشد . سرانه ورزشي نيز 1/36 متر مربع برآورد مي گردد. هر چند، اطلاعات سازمان پارك ها رقم 20 مترمربع را به عنوان سرانه عرضه ميدارد، ولي به طور منطقي نمي توان صحت آن را پذيرفت . طرح جامع دوم پيشنهاد كرده است كه در افق سال 1400 سرانه فضاهاي سبز و تفريحي و ورزشي به حدود 17/6 مترمربع يعني سطح پيشنهادي افق طرح اول، با 30 سال تأخير برسد. اما اين پژوهشگر تحقق اين رقم را با 30 سال تأخير نيز بعيد ميداند. از طرف ديگر رسيدن به اين ارقاو و يا به صورت پاسخدهنده تر حداقل سرانه فضاهاي سبز و باز و تفريحي و ورزشي 25 مترمربع، نياز حياتي شهر تهران است . اين پژوهش سعي نموده است از ديدگاه آسيب شناسي به علل تحقق ناپذيري سطوح و سرانههاي مذكور بپردازد . در تحقق ناپذير ي علتهاي فراواني وجود دارد. نادرستي اطلاعات پايه؛ چه در زمينه مساحت كاربريها و توزيع و چه در زمينه اعتبارات قابل تخصيص براي ساخت و ساز عرصه هاي سبز و باز و تفريحي و ورزشي؛ همراه با ناتواني نظام اجرايي، نارسايي نظام مالكيت اراضي و ناكارايي نظام اداري و د ولتي از مهمترين دلائل عدم تحقق پذيري است . پرداختن به همه اين علتها هر كدام پژوهشي مستقل را طلب ميكند . در اين گفتار صرفاً به كاركرد كميسيون ماده پنج به عنوان يك شاخص و معرف در ضعف قدرت اجرايي براي اعمال سياست هاي تأمين فضاهاي سبز و باز و تفريحي و ورزشي پر داخته شده است. اين شاخص ضمن نمايش يكي از ضعفهاي اجرايي ضرورت كنش همه جانبه به ساماندهي فضاهاي سبز و تفريحي و ورزشي را
شهر تهران را تهديد (Civic) و مدني (Public) يادآوري مي كند. عدم توجه به اين واقعيت حيات جمعي نموده و اهداف رسيدن به يك جامعه آرماني و سالم براي ايران، در لفافه كالبدي تهران را ، سئوال برانگيز و ابهام آميز مينمايد.

فضاهاي سبز و تفريحي و ورزشي، تهران، سطوح و سرانه، كمي سيون ماده پنج، تحقق پذيري طرح جامع، طرح ساماندهي،طرح جامع اول و طرح جامع دوم.