لزوم تعيين اهداف برنامه هاي توسعه اي در بخش كشاورزي بر مدار توسعه پايدار  Fulltext 

[ مهرداد كاشف ] - كارشناس سازمان مديريت و برنامه ريزي استان اصفهان

خلاصه مقاله:

امروزه اقتصاد جهاني به گونه اي جدايي ناپذير با محيط زيست مرتبط مي باشد و كشورهاي توسعه يافته سعي بر آن دارندكـ ه با در نظر گرفتن اين مهم از خسارت بيش تر به اكوسيستم هاي طبيعي جلوگيري نمايد . اما متأسـفانه در ايـران بـي تـوجهي بـه خسارات زيست محيطي تداوم توسعه را به خطر انداخته است . اين امر ناشـي از در نظـر گـرفتن رشـد اقتـصادي بـ ه صـورت افزايش توليد ناخالص ملي به هر طريق ممكن به جـاي تو سـعه اقتـصادي كـه مفهـوم بـسيار جـامع تـر و گـسترده تـر از رشـد اقتصادي دارد، مي باشد . در توسعه اقتصادي تمام مؤلفه هاي اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي مي بايست در نظر گرفتـه شـود تـا به سمت توسعه پايدار سوق نمايد .
در بخش كشاورزي كه هدف اصلي آن تأمين نيازهاي غذايي جامعه مي باشد تنها ابزار ممكن افزايش توليـدات نبـوده بلكه بايستي كشاورزي پايدار به طور نسبي هماهنگ با ساير بخش هاي اقتصادي به ويژه صنعت رشد نمايد . به عنـوان نمونـه ميزان ضايعات توليدات كشاورزي در حال حاضر در كشور حدود 25 درصد مي باشد كه مي تواند نيازهاي غذايي 15 تا 20 ميليون نفر را فراهم نمايد ولي متأسفانه در برنامه هاي توسعه سنوات قبل كم ًتر مورد توجه بوده و صرفا تأمين غـذاي جامعـه را با فشار بر منابع طبيعي و محيط زيست همراه نمـوده اسـت . در بخـش توليـد محـصولات كـشاورزي بـا يـك اكوسيـستم مصنوعي مواجه مي باشيم . در اكوسيست م هاي طبيعي هر چند تو ليد خالص اوليه نسبت بـه اكوسيـستم هـاي مـصنوعي پـائين تـر مي باشد، امـا تعـادل مطلـوبي بـين انـرژي ورودي و خروجـي كـه نـشان دهنـده بـازدهي انـرژي مـي باشـد، برقـرار اسـت . در اكوسيستم هاي مصنوعي به عنوان نمونه يك مزرعه به علت اين كه هدف بالا بردن توليد مي باشـد انـ رژي ورودي از طريـق يارانه ( نهاده هاي كشاورزي هم چون كود شيميايي، سموم علف كش، ماشين آلات و غيـره ) بـه صـورت بـي رويـه بـه سيـستم تزريق مي گردد و هرچند در كوتاه مدت باعث افزايش توليد مي گردد، اما به مرور زمان منجـر بـه تخريـب محـيط زيـست و خسارت هاي جبران ناپذير شده و علاوه بر افزايش هزينه نهـايي توليـ د، بـازدهي انـرژي را كـاهش مـي دهـد . بـا نگرشـي بـه برنامه هاي توسعه در س اليان گذشته يكي ازعلل اين خسارت ها تعيين هدف هاي بخش كـشاورزي صـرفاً بـر مبنـاي افـزايش توليد محصولات بدون توجه به پيامدهاي زيست محيطي آن مي باشد و متوليان امر نيز براي رسيدن به ايـن اهـداف در زمـان معين با فشار بر منابع طبيعي به دنبال جبران كاستي ها بوده انـد ، در صـورتي كـه اولـين قـدم در جهـ ت توسـعه پايـدار رعايـت برابري نسل ها مي باشد . به همين دليل ضروري به نظر مي رسد كه در تعيين اهداف بخش كشاورزي در برنامه چهـارم توسـع ه توجه خاص به بازدهي انرژي گردد، به گونه اي كـه مؤلفـه فـوق در تعيـين اهـداف گنجانـده و يـا حتـي المقـدور بـه عنـوان شاخصي در كنار اهداف اصلي قرار گيرد و سياست گذاري ها در راستاي كشاورزي پايدار انجام شود . بهرحال اولـين شـرط تعامل سازنده با اقتصاد جهاني رعايت ضوابط زيست محيطي در همه زمينه ها خواهد بود . در اين راستا براي كاهش فشار بـر محيط زيست راه كارهاي مناسبي هم چون تعيين مناسب قيمت محصولات كشاورزي، كاربرد تكنولـوژي همگـام بـا محـيط زيست، جلوگيري از ضايعات كشاورزي و هدف مند نمودن يارانه ها را فرا راه برنامه توسعه چهارم در بخش كشاورزي قرار گيرد .