ويژگي آبرفت در بخش مركزي و آسيب پذير شهر يزد  Fulltext 

[ حميد مهرنهاد ] - استاديار دانشگاه يزد
[ احمد اديب ] - استاديار دانشگاه آزاد اسلامي ، واحد تهران- جنوب
[ سيدمحمود فاطمي عقدا ] - دانشيار دانشگاه تربيت معلم

خلاصه مقاله:

نهشته‌هاي آبرفتي شهر يزد جزء دسته رسوبات رودخانه اي و ماسه بادي هستند. در مقطعي كه به صورت شرقي - غربي در شمال شهر رسم گرديد ، از غرب به شرق ماسه دانه متوسط ،عدسي هاي شني و رس ديده مي شود كه به سمت شرق بر مقدار رس آن اضافه مي شود. در مقطع ديگر ، با رسيدن به مركز شهر شن و رس نيز ديده مي شود. در سمت شرق بيشتر رس و مقداري ماسه دانه متوسط و ماسه شني مي باشد. به طور كلي از سمت شمال به جنوب , خاك منطقه از رس و سيلت ريزدانه به شن و ماسه تبديل مي شود، همچنين با حركت از سمت غرب به شرق بر ميزان رسوبات ريزدانه رسي و سيلتي افزوده مي شود . بر مبناي گمانه حفر شده در منطقه چاه ملكي و امير آباد در قسمت شمالي شهر جنس آبرفت بيشتر رس و سيلت ، ماسه دانه ريز با كمي شن و در قسمت جنوبي بيشترين تشكيل دهنده آبرفت شن ، مي باشد . همچنين تغيير از ريزدانه به درشت دانه در محدوده مركز شهر به صورت تغييرات بين انگشتي از شرق به غرب كاملا" مشهود است . در اطراف خيابان دهه فجر زبانه هايي از گنگلومراي تحكيم نيافته ديده در گمانه مي شود ، كه به علت عدم تداوم نمي توان آن را به عنوان سنگ كف فرض نمود . تغييرات وزن واحد حجم در سطح شهر جزئي و مقدار ميانگين آن در حدود 1/9 گرم در سانتيمتر مكعب است. در عمق 15 تا 25 متر بيشترين دانسيته مربوط به نهشته آبرفتي، شن و ماسه و دانسيته كمتر نربوط به سيلت ورس و ماسه مي باشد. حداقل مقدار چسبندگي در جنوب و جنوب شرقي شهر يزد ديده مي شود كه حاكي از وجود رسوبات رودخانه اي و دانه اي است . رسوبات قسمت مركزي شهر داراي چسبندگي بيشتري هستند كه مربوط به وجود سيلت توام با رس مي باشد.
ميانگين عمق سطح آب زيرزميني در مركز شهر يزد بين 64 تا 70 متر و بيش از عمق سطح سنگ بستر لرزه اي است، لذا وجود آب در رسوبات و در اين عمق تاثيري در ميزان تشديد يا كاهش انرژي زلزله و تغيير در شتاب زلزله در سطح زمين ندارد. حداكثر سرعت بدست آمده در گمانه چاه ملكي براي موج P در عمق 28 متري 1115 متر برثانيه و سرعت موج S ،500 متر بر ثانيه است‌، ضريب‌ پواسون بين 0/41 تا 0/37 متغير است . با در نظر گرفتن شيب منحني‌ سرعت امواج لرزه اي ترسيم شده در اعماق كف گمانه ، در صورتي كه فرض را بر يكسان يا سخت‌تر بودن وضعيت جنس لايه هاي زيرين بگذاريم و منحني مربوط را ادامه دهيم ، عمق سنگ بستر لرزه اي در گمانه چاه ملكي 48 متر خواهد بود. حداكثر سرعت در گمانه اميرآباد در عمق 30 متري 1232 متر برثانيه براي موج P و 550 متر برثانيه براي موج S بدست آمده است . ضريب‌ پواسون در اين گمانه بين 0/43 تا 0/38 تغيير مي‌كند . با در نظر گرفتن شيب منحني‌ سرعت امواج لرزه اي ترسيم شده در اعماق كف گمانه ، عمق سنگ بستر لرزه اي در اين گمانه 40 متر خواهد بود.

يزد، سنگ بستر لرزه اي ، ناحيه آسيب پذير