طرحهاي انتقال آب بين حوضه اي و ضرورت توسعه مخازن ذخيره اي درحوضه هاي دز و كارون  Fulltext 

[ علي حيدري ] - مدير مطالعات سيستمي و ديسپاچنيگ آب – شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران

خلاصه مقاله:

حوضه آبريز دز و كارون به عنوان بزرگترين منبع آبي غلاوه بر تامين نياز آبي دشت پهناور خوزستان و جا دادن طرحهاي بزرگ برقابي كشور همواره با چالش انتقال آب مواجه بوده است . در اين مقاله اثر برداشت آب طرحهاي سرشاخه حوضه هاي دز و كارون و بخصوص طرح انتقال آب بهشت آباد بر ميزان توليد انرژي، معيارهاي طراحي و متناظراً ميزان كاهش ظرفيت نصب نيروگاهي و همچنين توسعه اراضي دشت خوزستان مورد بررسي قرار مي گيرد . با شبيه سازي سيستم رودخانه اي در افقهاي مختلف توسعه طرحهاي مخزني ، سطح زير كشت اراضي پايين دست در و ضع موجود از حدود 300 هزار به 500 هزار هكتار و پس از توسعه كامل سدهاي مخزني قابل افزايش است كه در آن مقادير متناظر نياز آبي به ترتيب 9,2 ميليارد و 17,7مترمكعب در سال مي باشد . در شرايط موجود با وجود سدهاي مخزني كارون 3، كارون 1 و دز و با در نظر گرفتن معيار طراحي و توسعه اراضي كشاورزي (شامل حداقل تضمين زماني %80 و حداكثر كمبود مقدار %15 )، سطح زير كشت قابل افزايش به 350 هزار هكتار است كه اين موضوع حاكي از عدم استفاده كامل از منابع آب و خاك منطقه در شرايط موجود است . با اجراي طرحهاي مصوب انتقال آب از سرشاخه حو ضه هاي دز و كارون به حوضه هاي مجاور ، علاوه بر كاهش 1500 مگاوت توان نصب نيروگاه آبي در سيستم نيروگاههاي برقابي، در صورت حفظ الگوي كشت و راندمان آبياري ، پتانسيل توسعه اراضي در توسعه كامل سدهاي مخزني 50 هزار هكتار كاهش خواهد يافت . كه اين ميزان 10 درصد كل پتانسيل آبخور رودخانه هاي دز و كارون است . راندمان و الگوي كشت در برخي شبكه هاي آبياري نياز آبي به بيش از 16000 متر مكعب در سال در هكتار مي رسد كه حد بالاي نياز آبي كشاورزي يه شمار مي رود . با وجود كمبود آب فلات مركزي و منابع مناسب خاك در دشت خوزستان، ضرورت افز ايش راندمان و يا حتي تغيير الگوي كشت در اين دشت پهناور اجتناب ناپذير بوده و تنها راه حل عملي براي مهار بحران آب خواهد بود .

حوضه كارون، نگرش سيستمي ، شبيه سازي ، مخزن