بررسي اثر افزايش درجه حرارت كره زمين در افزايش مصرف آب كشاورزي  Fulltext 

[ علي اصغر فرشي ] - عضو هيات علمي موسسه تحقيقات خاك و آب
[ محمدرضا امداد ] - عضو هيات علمي موسسه تحقيقات خاك و آب

خلاصه مقاله:

افزايش دماي كره زمين كه پيش بيني مي گردد در آينده نيز ادامه يابد، باعث افزايش قدرت تبخير كنندگي هوا و در نتيجه افزايش تبخيز و تعرق پتانسيل گياهي و به دنبال آن افزايش مصرف آب در بخش كشاورزي است. از آمنجاييكه اكثر نقاط كشورمان در مناطق خشك و با منابع آب محدود واقع شده است و از طرفي بخش كشاورزي مصرف كننده عمده مابع آب كشور يعني بيش از 85 درصد آن مي باشد، اين افزايش مصرف مي تواند نقش موثري در منابع آب موجود و همچنين ميزان توليدات كشاورزي داشته باشد كه در برنامه ريزي منابع آب مملكتي بايستي مورد توجه قرار گيرد. در اين مقاله سعي شده اثر اين افزايش دما بر روي افزايش تبخير و تعرق پتانسيل گياهان در سه اقليم عمده كشور، فراخشك سرد مثل اصفهان، فراخشك معتدل مثل يزد، نيمه خشك سرد مثل اراك مورد بررسي قرار گيرد. اين بررسي در چهار مرحله انجام گرفته است؛ (I) تعيين تبخير و تعرق پتانسيل سطح مرجع (ETO) با استفاده از مدل كامپيوتري CROPWAT از اطلاعات هواشناسي طولاني مدت؛ درجه حرارت، نم نسبي سرعت بايد و ساعات آفتابي (II) تعيين رابطه و ضريب همبستگي بين تغييرات درجه حرارت با ساير پارامترهاي هواشناسيي فوق الذكر (III) افزايش 1، 2، 3، 4 درجه به متوسط درجه حرارت ساليانه و منظور نمودن اثر اين افزايش در ساير پارامترهاي هواشناسي موثر در تبخير و تعرق وقتي كه ضريب همبستگي تعيين شده در آنها بيش از r>0.5 باشد. (IV) محاسبه تبخير و تعرق پتانسيل با افزايش درجه حرارت و ساير پارامترهاي هواشناسي تعديل شده و نهايتا تعيين نسبي افزايش نياز آبي براي اقاليم مورد مطالعه. نتايج بدست آمده نشان داده است كه در اقاليم فراخشك سرد و معتدل تا افزايش 2 درجه حرارت به ازاء هر درجه افزايش 7 درصد نياز آبي افزايش مي يابد. پس از آن اين افزايش در اقليم فراخشك سرد 10 درصد و در اقاليم فراخشك معتدل 5 درصد مي گردد. در اقليم نيمه خشك سرد شدت افزايش نياز آبي تا افزايش 3 درجه، 4 درصد و پس از آن به 5 درصد رسيده است.

گرمايش زمين ، تبخير و تعرق پتانسيل ، نياز آبي گياهان ، مناطق خشك ، اثر گلخانه اي