بررسي اثرات اقليم بر خصوصيات زراعي محصولات ريشه اي تحت شرايط تبريز  Fulltext 

[ عوض كوچكي ] - عضو هيات علمي دانشگاه فردوسي مشهد

خلاصه مقاله:

تغيير اقليم فرايندي پويا است كه تاثير آن بر گياهان عمدتا از طريق كنش متقابل دو عامل افزايش درجه حرارت و اكسيد كربن شكل مي گيرد . دركشورهاي پيشرفته بررسي هاي زيادي در خصوص بؤآورد تاثير متقابل اين دو عامل بر رشد و عملكرد گياهان زراعي صورت گرفته است كه نتايج حاصل بسته به منطقه مورد مطالعه بسيار متنوع و در اغلب موارد متضاد مي باشند. عقيده كلي بر اين است كه در ابعاد جهاني، دو برابر شدن دي اكسيد كربن وتبعات اقليمي ناشي از آن (مانند افزايش درجه حرارت، خشك …) عمدتا به نفع گياهان سه تام شده و اين در حالت در عرضهاي جغرافيايي بالا نمود بيشتري خواهد داش. در كشور ما مطالعه اي در اين خصوص صورت نگرفته و اين طرح گام نخستين است كه با هدف بررسي اثرات تغيير اقليم بر عملكرد و ساير خصوصيات رشد دو محصول ريشه اي عمده يعني چغندرقند و سيب زميني به اجرا در آمده است. در اين تحقيق، نخست با استفاده از دو مدل عمومي گردش (GFDL, GISS) ، ميانگين ماهانه متغيرهاي اقليمي درجه حرارت، تشعشع و بارندگي براي شرايط دو برابر شدن دي اكسيد كربن در شهر تبريز پيشگويي شد. در مرحله بعد نتايج حاصل از بازسازي شرايط اقليمي توسط مدلهاي عمومي گردش، در آمار دراز مدت هواشناسي اعمال و سپس با استفاده از مدل شبيه سازي OSBOL، اثرات چنين تغييراتي بر رشد، نمود، عملكرد و نياز آبي چغندر قند و سيب زميني مورد ارزيابي قرار گرفت. بر اساس پيشگويي دو مدل GISS و GFDL، ميانگين ساليانه درجه حرارت بترتيب به ميازن 4/6 و 4/3 درجه سانتي گراد و ميانگين ساليانه بارش بترتيب به مقدار 32 درصد و 1% افزايش يافته و ميانگين ساليانه شدت تشعشع تغيير چنداني نخواهد كرد. نتايج حاصل از مدل GIS نشان داد كه دو برابر شدن دي اكسيد كربن سبب خواهد شد تا در طي پنج ماه اول فصل رشد ميانگين درجه حرارت به ميزان 3/7 درجه سانتي گراد و ميانگين بارش به ميزان 40 درصد افزايش و ميانگين تشعشع 3 درصد كاهش يابد. بر اساس مدل GFDL، ميانگين درجه حرارت، تشعشع در طي پنج ماهه فوق الذكر بترتيب 4/7 درجه سانتي گراد و 4 درصد افزايش و بارندگي 12% كاهش خواهد يافت. به استناد نتايج برگرفته از مدل OSBOL، دو برابر شدن دي اكسيد كربن و تغييرات اقليمي ناشي از آن منجر به كاهش شديد تعداد روز تا مرحله رسيدگي و افزايش عملكرد بيولوژيكي، عملكرد اقتصادي و نياز آبي گياه چغندرقند مي شود. در سيب زميني ايجاد چنين شرايطي كاهش شديد تعداد روز تا مرحله رسيدگي و نياز آبي را در پي دارد، نتايج مبتني بر دو مدل GIS و GFDL در خصوص عملكرد اقتصادي و بيولوژيك متضاد مي باشد . تغييرات شاخص برداشت هر دو گياه نيز معني دار نبود.

تغيير اقليم ، GFDL , GISS ، چغندرقند ، سيب زميني