آثاري از تغيير آب و هواي ديرينه در خاكهاي ايران  Fulltext 

[ جواد گيوي ] - استاديار، گروه خاكشناسي دانشكده كشاورزي دانشگاه شهركرد
[ جرج استوپز ] - Full prof., Geological Inst., Gent Univ

خلاصه مقاله:

طي يك دوره طولاني، عقيده بر اين بوده كه در طول دوره هاي يخبندان ، سطح درياچه ها در اثر افزاشي بارندگي بالا آمده است. امروزه دانشمندان دريافته اند كه چنين عقيده اي صحيح نبوده و بر اي باورنند كه در آن زمان، قسمت اعظم سطح كره زمين را خشكي فرا گرفت. در همين راستا، اينكار تحقيقي، به منظور تغييرات آبو هواي ديرينه ايران صورت پذيرفت. جهت نيل به اين هدف ضمن استمداد از يافته هاي قبلي، ماكرومورفولوژي ، ميكرومورفولوژي و خواص فيزيكوشيميايي خاكهاي سواحل درياي خزر و دشت اصفهان مورد مطالعه قرار گرفت و نتايج زير حاصل شد:
دشت ساخلي درياي خزر در اواخر دوره پليستوسين كه هوا سرد و خشك بود، تحت تاثير رسوبات بادي قرار داشت. دو منبع براي اين رسوبات مي توان فرض كرد:يكي، دشتهاي سيلابي موجود در سواحل و ديگري، فلات قاره اي دريا. در آن زمان، سطح دريا پائينتر از سطح فعلي بود و رسوبات موجود در فلات قاره اي ، خشك و در معرض فرسايش بادي قرار داشت. پائينتر بودن سطح دريا به علت انجماد آب آن در اثر نزيكي به ورقه هاي يخ آسيايي – اروپايي بود.
در حد فاصل بين دوره يخچالي و بين يخچالي، بعلت افزايش روان آب در نتيحه ذوب يخها و پائين بودن تبخير، درياچه گاوخوني فعلي در منطقه اصفهان گسترش زيادي يافت. در آن زمان، تراسهاي قديمي رودخانه زاينده رود تحت تاثير پديده ماندابي قرار داشتند. تبخير آب زير زميني شور و انتقال يونهاي سولفات و كلسيم توسط روان آب از تشكيلات گچي منطقه، باعث شد تا گچ در خاكهاي اين تراسها رسوب كند. شواهدي از گسترش درياچه درخاك پلاياهاي اصفهان، به نيز به چشم مي خورند: مطالعات ميكرومولوژي نشان ميدهد كه درخاك دفن شده زيرين مقادير قابل ملاحظه اي قطعات زغال سنگ، صدف و آثاري از فعاليت موجودات زنده از قبيل فضله هاي كروي شكل دالانهاي محل عبور جانوران و ساختمان كانالي وجود دارند . علاوه بر اين وجود لايه هاي كه يك در ميان داراي بافت درشت و ريز هستند، نشانه ديگري از افزايش روان آب درگذشته و تشكيل رسوبات درياچه اي مي باشد. درخاك آبرفتهاي بادبزني شكل، پندانتهاي آهكي و قطعاتي از مارنهاي تخريب شده ديده مي شوند كه بيانگر حل شدن قابل ملاحظه سنگ اهك مارني در اين خاكهاست. رسي كه دراين مارني وجود داشته پس از حل شدن آهك آزاد شده، حركت كرده و به صورت پوشش رسي در جدار منافذ خاك و به دور سنگريزه هاي آهكي رسوب كرده است. اين مشاهدات و بخصوص قرار گرفتن پندانت گچي روي پندانت آهكي، آب و هواي كمي مرطوب تر را در گذشته ثابت مي كند.

اقليم ، ديرينه ، خاكهاي ايران