رسوبسنجي و رسوبشناسي مخزن سد اكباتان با استفاده از سيستم اطلاعات جغرافيايي و سنجش از دور  Fulltext 

[ منوچهر فرج زاده ] - رئيس بخش سنجش از دور دانشگاه تربيت مدرس
[ يوسف خلج اميرحسيني ] - كارشناس ارشد مركز تحقيقات آب وزارت نيرو

خلاصه مقاله:

پديده فرسايش خاك از جمله مهمترين عوامل طبيعي است كه به طور جدي منابع آب و خاك را مستقيم و يا غير مستقيم تهديد مينمايد. هرچند كه اين فرآيند طبيعي بوده و جلوگيري از آن غير ممكن است ليكن ممانعت از تشديد و كنترل آن، مي تواند كمك شاياني در حراست از منابع عظيم آب و خاك بنمايد. از اثرات منفي فرسايش علاوه بر نابودي منابع آب و خاك كه عامل اصلي تامين غذاي بشر مي باشد ترسي مواد رسوبي درمخازن سدها است كه باعث كاهش حجم مخازن و ذخيره آب آنها بعنوان مايع اصلي حيات مي گرد. لذا توجه جدي به اين موضوع، علي الخصوص با رشد سريع جمعيت و كمبود منابع غذايي احساس مي گردد. از اين رو تحقيق حاضر به منظور كمك درحل اين مشكل با صرف هزينه و زمان كمتر صورت گرفته است.
حوضه مورد مطالعه دراين تحقيق ، حوضه آبخيز رودخانه آبشينه با مساحت 231/45 كيلومتر مربع، با حداكثر ارتفاع 3580 متر، متوسط بارندگي ساليانه 312/9 ميليمتر و رسوبدهي سالانه 8/29 تن در هكتار تقريبا در جنوب شرقي شهرستان همدان مي باشد. در اين مطالعه از فن سنجش از دور (RS) و سيستم اطلاعات جغرافيايي (GIS) و مدل رقومي زمين جهت تهيه نقشه فرسايش حوضه استفاده شده است. همچنين با استفاده از تصاوير رقومي ماهواره لندست TM، نقشه هاي كاربردي اراضي و پوشش سطحي تهيه گرديد و با استفاده از اطلاعات بدست آمده از سنجش از دور و تشكيل لايه هاي مختلف اطلاعاتي در سيستم اطلاعات جغرافيايي از عوامل موثر در فرسايش، اقدام به واسنجي مدل اصلاح شده پسباك درحوضه مورد مطالعه شده است و به كمك نتايج حاصله، مناطق بحراني از نظر فرسايش خاك تعيين گرديد.
نتايج اين تحقيق نشان مي دهد زير حوضه شماره 2 با 33/11 تن در هكتار در سال رسوب بيشترين و زير حوضه شماره 1 با 16/65 تن در هكتار در سال رسوب داراي كمترين مقدار فرسايش و توليد رسوب در سطح حوضه مي باشد. نتايج حاصل از مطالعات همچنين بيانگر اين موضوع است كه بكارگيري تكنيك RS , GIS در مطالعات فرسايش خاك حوضه هاف نسبت به روش هاي سنتي و متاول داراي سرعت بيشتر و دقت زيادي مي باشد بنابراين مي تواند به عنوان تكنيك هاي كارآمد مد نظر قرار گيرند.