گاه شناسي تغييرات شرايط جوي هولوسن در شمال خاوري ايران (گزارش دوم)  Fulltext 

[ عباس پاشائي ] - استاد دانشگاه منابع طبيعي و علوم كشاورزي گرگان

خلاصه مقاله:

ضمن بررسي مطالعات گاه شناسي دوره هاي مسكوني بر روي تپه هاي باستاني درگستره گرگان و دشت كه تعداد آنها به حدود 300 عدد مي رسد و از منطقه جنگلي دامنه هاي شمالي البرز تا فراسوي ديوار ساساني در شمال شهرستان گنبد پراكنده مي باشند، تعدادي بريدگي در دره رودخانه اترك و تعدادي نيز در فاصله بين اين دره تا سرچشنه هاي رودخانه گرگان در روستاي قرناوه جهت آگاهي از چگونگي روند رسوبگذاري مواد لسي مورد مطالعه قرار گرفتند. افزون برآن دو نيمرخ كه يكي در چكاد آق امام با فرازي 1270 متر از سطح دريا و ديگري در كناره رودخانه تركولو در خاور مينودشت و بافرازاي 150 متر از سطح دريا جاي دارند بررسي هاي فيزيكي و شيميايي و سن يابي به روش C14 انجام گرفت. در ادامه اين طرح و ضمن كاوش درباره بقايائي از خاكهاي فسيل درمنطقه با شواهد نويني در گستره هزار جريب و كريم ايشان با فرازاي برابر با 1300و 470 متر از سطح دريا روبرو شديم كه تا بحال فقط در مورد نيمرخ هزار جريب مطالعات سن يابي با روش C14 انجام گرفته و در صورت انجام اين مطالعات بر روي نيمرخ هاي آق امام و كريم ايشان گمان مي رود آگاهي ما درباره تغييرات شرايط جوي از زمان تشكيل خاكهاي اكسي سول در آق امام تا بحال كامل گردد. نتايج نشان مي دهد كه رسوبات لسي در عصر هولوسن در اين گستره بر روي مواد كنگلومرايي سست، حاصل يك دوره پر بارش قرار گرفته اند كه بوسيله دوره هاي سيل آي همراه با لايه هاي كنگلومرايي بمراتب نازكتر قطع مي گردند. افزودن بر آن بررسي مقاطع هزار جريب واقع در روستاي غلامي و نيمرخ مينودشت نشان ميدهد كه پس از پشت سر گذارندن دوره هاي پر بارش 15000-9000 سال قبل يعني در عصر سنگي فوقاني (upper Paleolithic) به ترتيب دو دوره گرم خيس همراه با خاكهاي هيدرومورف واقع در روستاي غلامي و ديواره رودخانه تركولو به ترتيب متعلق به 8230ae40 و 2200ae402110ae42 سال قبل وجود داشته است كه به وسيله 5 دوره گرم و خشك همراه رسوبات لسي قطع گرديده است. با توجه به اينكه توسط الرس در شمال ديوار ساساني بقاياي مواد آلي متعلق به عصر آتلاستيك نيز شناخته شده است (3860 B.C.) بنابراين با مقايسه با تغييرات شرايط جوي در شمال غربي اروپا مي بايد بر خلاف تصور قبلي احتمالا خاكهاي اكسي سل در چكاد آق امام و خاكهاي Fragixerept كه اخثرا در منطقه كريم ايشان شناسايي شده است، فسيل و متعلق به دوره هاي ديگر بوده باشند. آن بدان معني است كه اين منطقه در عصر هولوسن و دوره هاي قبل از آن كه سن آنهاهنوز مشخص نشده است نخست شرايط گرم مرطوب استوايي و با شرايط گرم و مرطوب و بالاخره در عصر هولوسن نخست دو دوره گرم و خيس و با خاكهاي هيدرومورف و سپس چهار دوره استيپي گرم و مرطوب كه بوسيله 5 دوره گرم و خشك قطع گرديده است پشت سر گذارده است.
در پايان هماهنگي نتايج بدست آمده با بررسيهاي باستان شناسي نشان ميدهد كه امكان گاه شناسي رسوبات به روش C14 از مواد هوموسي نه تنها امكان پذير است بلكه از نظر بررسي چگونگي تغييرات شرايط جوي حتي دقيق تر نيز باشد، چرا كه امكان اسكان مناطق گوناگون هيچگاه با شروع شرايطظ آب و هوايي مناسب آغاز نگرديده و علت ترك مناطق مسكوني نيز هميشه نامطلوب شدن شرايط جوي نمي باشد.