مروری بر نقش اقلیم در اپیدمولوژی بیماریها

باهنر, علیرضا

امروزه در علوم پزشكي و سيستمهاي بهداشتي، دانش اپيدميولوژي به عنوان رشته اي كه عوامل موثر بر توزيع و وفور بيماريها را در جوامع انساني و حيواني بررسي مي نمايد، نقش اقليم و تغييرات آب هوايي در الگوي بروز بيماريها، جايگاه ويژه اي دارد. اين توجه خاص به اقليم از زمانهاي قديم هم مورد نظر دانشمندان بود است، بطوريكه بقراط در رساله معروف خود، توجه هر طبيبي را به نقش شرايط اقليمي هر منطقه در كنار ساير عوامل فردي و اجتماعي و فرهنگي بر ابتلاء به بيماريهاي، جلب مي نمايد.
در كشور ما ايران با تنوع آب و هوايي قابل توجه، انواع بيماريها بويژه امراض عفوني بصورت اندميك (بومي) وجود دارند كه مطالعه و بررسي شرايط اقليمي مناطق مختلف كشور، اطلاعات مفيدي را جهت آگاهي از سير بروز بيماريها در طول سال فراهم مي نمايد كه مي تواند مورد استفاده دست اندركاران امور بهداشتي براي تحاذ تدابير پيشگيري و مبارزه با بيماريها واقع شود.
در بررسي نقش اقليم روي بيماريها و در نهايت سلامت انسان، عواملي از قبيل درجه حرارت، رطوبت، ميزان بارندگي و نوع آن، زمان بارندگي، فشار هوا و جريانهاي آن مورد نظر اپيدميولوژيست ها مي باشد. در اين مقاله با تقسيم بندي مناطق مختلف آب و هوايي ايران به 3 منطقه عمده شمال سلسله جبال البرز، فلات مركزي و جنوب سلسله جبال زاگرس، بيماريهاي عمده هر منطقه و علل بروز آنها را در ارتباط با شرايط آب وهوايي مورد بررسي قرار خواهيم داد. براي مثال در استانهاي شمال كشور، نقش بيماريهاي انگلي به علت شرايط اقليمي مورد توجه مي باشد و همه گيري بيماري فاسيولوز در سال 1368 در بندر انزلي كه بالغ بوده هزار نفر را مبتلا نمود مثال خوبي از نقش تغيير اقليم بر اپيدمي يك بيماري مي باشد. در استانهاي جنوبي كشور بويژه استان سيستان و بلوچستان نيز، شرايط اقليمي و اكولوژيك باعث فعاليت انواع ناقلين انگل هاي پلاسموديم عامل ايجاد مالاريا گرديده است. كه هر سال بودجه زيادي از كشور صرف مبارزه با اين بيماري عفوني مي گردد.