رابطه تغيير اقليم و ايجاد فرسايش آبكندي  Fulltext 

[ مجيد صوفي ] - استاديار، پژوهش و رييس تحقيقات آبخيزداري مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام فارس

خلاصه مقاله:

درك فرايندهاي ايجاد آبكند (Gully) و فرسايش كانالي از نظر تئوريك و عملي حائز اهميت است. يكي از علل مفروض ارايه شده در ايجاد (Initiation) فرسايش آبكندي، تغييرات اقليم (Climate Change) است كه هم اكنون مجادله بسياري را در بين ژئومورفولوژيستها برانگيخته است. ابتدا ژئومورفولوژيستها معتقد بودند كه فرسايش آبكندي عمدتا ناشي از دخالت انسان در اكوسيستم (Human Impact) مي باشد . اما فقدان اين شكل از فرسايش در آبخيزهاي مشابه تحت تاثير تخريب انسان و همچنين وجود فرسايش آبكندي قبل از دخالت انسان در بعضي از اكوسيستمهاي طبيعي و دست نخوره مخصوصات در دوره هولوسن منجر به ارايه فرضيه دوم يعني تاثير تغييرات اقليمي مانند افزايش بارندگيها و يا تناوب دوره هاي خشك و مرطوب در ايجاد آبكند گرديد. عد وجود مدارك واضه و مدقن درباره تاريخچه دخالت انسان در اكوسيستم، اطلاعات اقليمي مخصوصا بارندگيهاي كوتاه مدت مانند روزانه، و اطلاعات در مورد زمان وقوع فرسايش و گستره آن در تحقيقات گذشته در زمينه فرسايش آبكندي، سبب شده است تا پاسخ قطعي درباره بسياري از سوالات علمي ارايه نشود. تحقيق حاضر در يك اكوسيستم جنگلي درجنوب شرق استراليا صورت پذيرفته است تا مقداري از شبهات موجود را بكاهد. يكي از سوالات مطروح در اين تحقيق تعيين حد آستانه بارندگي جهت شروع فرسايش آبكندي در يك اكوسيستم تخريب شده جنگلي بوده است. و اينكه رفتار يك اكوسيستم جنگلي تخريب شده در طي سالهاي پس از تخريب نسبت به مولفه هاي اقليمي چگونه است؟
در اين تحقيق، كرونولوژي شروع فرسايش آبكندي، قطع جنگل و وقوع بارندگي روزانه براي جنگلهاي دست كاشت كاج رادياتا در نزديكي بومبالا در جنوب شرق ايالت نيوساوت ولز استراليا ايجاد فرسايش آبكندي (كانالهاي با عمق بيشتر از 30 سانتيمتر) در يك جنگل تخريب شده اوكاليپتوس شود. چنانچه بارندگي روزانه 200 ميليمتر با دوره بازگشت 10 تا 15 ساله وقوع يابد، آبكندهاي بسيار عميق شورع خواهد شد. همچنين شواهد موجود نشان مي دهد كه در صورت عدم قطع جنگل، بارندگيهاي روزانه معادل 400 ميليمتر نيز قادر به ايجاد فرسايش آبكندي نخواهد بود. مقايسه جنگلهاي مصنوعي با كرونولوژي متفاوت اثبات مي كند كه اين اكوسيستم تخريب شده نسبت به وقوع باران در اولين سال تخريب بسيار حساس بوده و احتمال ايجاد فرسايش آبكندي بسيار افزايش مي يابد. عدم وجود و يا جزيي بودن فرسايش آبكندي در قطعات قديمي تر (سنين 2 و 3 سال) دلالت بر اين موضوع دارد كه جنگل تخريب شده اوكاليپتوس نياز به حداقل يكسال زمان جهت بهبود نسبي داشته تا بتواندمقاومت كافي در برابر عوامل فرساينده از خود نشان دهد يعني چنانچه بارندگي روزانه 100 ميليمتر در سال دوم تخريب، اتفاق افتد تاثيري به مراتب كمتر از وقوع در سال اول خواهد داشت.

آبكند ، فرسايش آبكندي ، تغيير اقليم ، اكوسيستم جنگلي ، قطع جنگل ، تخريب