تغييرات دمايي كره زمين طي سده گذشته  Fulltext 

[ حسين عساكره ] - دانشگاه زنجان
[ حسنعلي غيور ] - دانشگاه اصفهان

خلاصه مقاله:

به دليل اهميت و تاثير دما بر شرايط محيطي واقتصادي – اجتماعي و همچنين نقش آن در برنامه ريزي هاي خرد و كلان، تغييرات رفتار دماي جهاني در بازه هاي زماني طولاني (روند) و كوتاه مدت (فازها و چرخه ها) به ويژه در سال هاي اخير مورد توجه محافل علمي بوده است. بررسي هاي جونس و همكاران (1986) و هانسن و لبدف (1987) از عمده ترين تحقيقات در اين زمينه، بوده كه مولفه هاي مختلف دمايي سده اخير را با توجه به ويژگيهاي زماني – مكاني مورد توجه قرار داده اند.
اگرچه گرمايش زمين طي سده گذشته واقعيتي است كه با آن مواجه بوده ايم اما به دليل كوتاه بودن داده هاي اندازه گيري مستقيم عناصر اقليمي، قطعيت و پايداري روند گرمايشي مورد ترديد است. چرا كه وجود فازها، چرخه ها و رويدادهاي تصادفي مختلف در اقليم نيازمند اتخاذ شيوه هاي مناسب و ابزارهاي دقيق براي تفكيك مرزهاي تغيير از تغييرپذيري است. بنابراين مي بايست روش هايي مورد توجه قرار گيرد كه ويژگي هاي اقليم (برهم كنش اجزاي دستگاه اقليم، فرايند پسخوراند، غير خطي بودن رفتار اقليم، زمان تاخير، حساسيت اقليم و غيره) را به خوبي تعريف نمايد. در اين صورت علل و عوامل موثر بر دگرگوني ها به شكل ساده تر و قطعي تري توضيح و تعريف خواهد گرديد.
در اين تحقيق معلوم شد كه علاوه بر روند افزايشي، فازهاي سه گانه، چرخه هاي چندساله و چندين مولفه تصادفي در دماي سده اخير رخ داده است. يكي از نظريات بسيار جالب در توجيه رفتار بلندمدت دماي سده اخير، تغيير در غلظت گازهاي گلخانه اي جو است در حاليكه در بازه زماني كوتاه ترافت و خيزها به عوامل طبيعي نسبت داده مي شود. به هر حال نقش گازهاي گلخانه اي در روند عمومي دما انكار ناپذير است. اما انتخاب شيوه مناسب در ارزيابي نقش اين پديده، تفسير و پش بيني اقليم آينده را با قطعيت بيشتري امكان پذير مي سازد. در اين راستا شناخت حساسيت اقليم در مقابل دو برابر شدن گازهاي گلخانه اي از اهميت زيادي برخوردار است. ميزان حساسيت مزبور در دامنه 69/ تا 2/19 درجه سلسيوس برآورد شده است. اين دامنه وسيع حاكي از بر هم كنش عوامل متعدد بر تغييرات دما است. بنابراين افزايش مقطعي فراسنج ها و عناصر اقليمي كمك شايان توجهي در برآورد و پيش بيني قطعي تر اقليم خواهد نمود.
بر اساس مدل هاي ARIMA نيز مدل ARIMA (9,1,0) بر داده هاي هانسن و لبدف و مدل ARIMA (7,1,0) بر داده هاي جونس و همكاران برازش يافته است. .وجود تفاضل مرتبه اول در مدل هاي بالاگوياي حاكميت روند خطي بر داده ها است.