طرح جنبه ها و قوانين تعديل آب و هوا و تغييرات اقليمي ناشي از تحولات نظام بهره برداري از منابع آب جوي  Fulltext 

[ وحيده خطيبي سرابي ] - كارشناس ارشد هواشناسي
[ فريد گلكار ] - كارشناس مهندسي منابع آب

خلاصه مقاله:

تا چند دهه پيش كشورهاي جهان تنها قادر به ايجاد تغييرو تحول در بهره برداري از آبهاي سطحي وز ير زميني بودند. اما با پيشرفت سريع فن آوريهاي مختلف بخصوص پس ازجنگ دوم جهاني و انجام مطالعات و تحقيقات علمي گسترده اين امكان براي انسان فراهم گرديده است تا با بهره گيري از تكنولوژي نوين باروري ابرها در نحوه و ميزان بارش از ابرها دحالت كرده و استفاده از منابع آب جوي را تا حدودي تحت كنترل خود در آورد.
همزمان با اين پيشرفتها، بحران كم آبي در بسياري از كشورها و يا حتي نياز به جلوگيري از بارش بيش از اندازه و جلوگيري از سيب و ديگر پديده هاي جوي از قبيل تگرگ و طوفانهاي تندري، دولتها را وادار به ايجاد تغيير در نظام بهره برداري ازمنابع آب جوي و توجه به تعديل آب وهوا نموده است. با انجام علميات بلند مدت باروري ابرها و ايجاد تغييرات عمدي در ميزان بارش نواحي تحت پوشش، در انتظار تغييراتي در اقليم اكوسيستم آن منطقه و نواحي مجاور مي رود.
در كليه پروژه هاي تعديل آب و هوا كه تاكنون درنقاط مختلف دنيا انجام گرفته است، بر اساس شرايط جغرافيايي و اقليمي و اهداف مورد انتظار از مواد، وسائل و روشهاي خاص و تقريبا مشابهي استفاده گرديده است.
عمليات باروري ابرها به چند منظور انجام ميشود كه عبارتند از :
افزايش بارش Precipitation Enhancement
تعديل بارش Precipitation Redistribuiton
مقابله با تگرگ Hail Suppression
ناپديد كردن مه Fog Dissipression
امور تحقيقاتي Researc
هم اينك در بسياري از كشورهاي جهان از قبيل ايالات متحده آمريكا، جمهوريهاي سابق شوروي، روسيه، كانادا ، استراليا، اتريش، يوگسلاوي، كرواسي ، ايتاليا، بلغارستان، چين، تايلند، ليني، مراكش، سوريه، فرانسه، يونان، آلمان، مولداوي، شيلي و … تعداد زياد و مختلفي از پروژه هاي تعديل آب و هوا در حال اجراست كه تعدادي از اين كشورها بعنوان پيشگامان اين فن آوري سابقه اي بيش از 35 سال اراي علميات دارند و سابقه باروري ابرها در كشورهايي مانند آمريكا و روسيه نيز به دهه 1940 ميلادي بر مي گردد.
با وجود وسعت و تعداد زياد چنين پروژه هايي در سراسر دنيا و در نتيجه ايجاد تغييرات محسوس در اقليم مناطق تحت پوشش و تحولات زيست محيطي و آب و هوايي اين مناطق و نيز بروز مشكلات و دعاوي ايجاد شده توسط موسسات، سازمانها و اشخاص حقيقي، استانها و ايالات همجوار و حتي كشورها نسبت به يكديگر، نياز به تدوين ضوابط جديد منطقه اي و بين المللي جهت كنترل و بهره برداري مناسب و قانونمند از اين تكنولوژي كاملاً احساس مي شود . اين قوانين بايستي به گونه اي باشند كه تمامي حقوق افراد نهادهاي خصوصي و دولتي و نيز قوانين زيست محيطي و ايمني پرواز رعايت گرديده و پشي بيني تمامي جوانب مثبت و منفي و مخرب برنامه هاي تعديل آب و هوا در آن گرديده باشد.
با توجه به سابقه و انجام انواع عمليات باروري ابرها در كشورهاي پيشرفته دنيا و اثرات مثبت و منفي ، مستقيم و غير مستقيم فراوان آن بر اقشار و گروه هاي مختلف، مسايل حقوقي و سياسي و شكايات فراواني از سوي مردم و شركتها طرح گرديده است، در پي آن برخي كشورها با وضع قوانين خاص، فعاليتهاي تعديل آب و هوا را تحت نظارت دقيق خود در آورده و امكان رسيدگي به شكايات اشخاص حقيقي و حقوقي را فراهم آورده اند. به عنوان نمونه در ايالات متحده آمريكا بطور همزمان تعداد زيادي پروژه تعديل آب و هوا توسط شركتهاي خصوصي و دولتي در ال انجام مي باشد كه گروه هاي مختلفي از مردم خسارت ديده بخصوص كشاورزان، توانسته اند با مراجعه به دادگاه و ارائه مدارك لازم در برخي موارد به حقوق از دست رفته خود دست يابند.
در كشور ايران نيز با توجه به اجراي چندين دوره عمليات باروري ابرها و برنامه هاي اتي، بايستي توسط متخصصين آب و هوا، حقوقدانان و دستگاه هاي مسئول ضوابطي را با توجه به حساسيت مردم و ساززمانهاي مختلف و با در نظر گرفتن شرايط ونيازهاي خاص ايران و قوانين موجود كشور تعيين نمود بگونه اي كه كليه خسارات احتمالي اين گونه عمليات اعم از زيست محيطي، مالي و جاني و يا تغييرات نامطلوب و كنترل نشده در منابع آب جوي و سطحي را پيش بيني نموده و راه حل قانوني رسيدگي به آن را ارائه نمايد. ضرورت تدوين چنين قوانيني، در امكان نظارت صحيح و كنترل بر اجراي طرح هاي تعديل آب و هوا در داخل كشور و مواجه آگاهانه و بموقع در برابر برنامه هاي مشابه ديگر كشورها و حل اختلافات احتمالي مي باشد. در اين مقاله لزوم تدوين قوانين تعديل آب و هوا و نيز طرح جنبه هاي مختلف باروري ابرها در كشور ايران مورد بحث قرار گرفته است.

جنبه هاي حقوقي تعديل آب و هوا ، منابع آب جوي ، ابر