تاثير دو عامل بارندگي و بهره برداري جنگل در ميزان روان آب حوزه شفارود استان گيلان  Fulltext 

[ شهريار صبح زاهدي ] - كارشناس ارشد و عضو هيئت علمي مركز تحقيقات منابع طبيعي و امور دام گيلان
[ عليرضا قدرتي ] -

خلاصه مقاله:

عوامل متعددي در سيل خيزي يك حوزه دخالت دارند مانند ويژگي هاي اقليمي (بارش)، تغييرات پوشش گياهي، فيزيوگرافي، درحوزه مورد مطالعه به دليل ثابت بودن (يا تغييرات بسيار كم) اكثر پارامترها، فقط متغيرهاي مستقل بارش و بهره برداري براي ايجاد سيل خيزي و تغييرات دبي حوزه دحالت دارند. تحقيق حاضر سعي دارد رابطه پارامترهاي اقليمي و كاهش پوشش جنگلي را با دبي حداكثر در منطقه مشخص نمايد و تاثير متقابل اين دو پارامتر طبيعي را در سيل خيزي دودوره آماري قبل و بعد از برداشت مورد ارزيابي قرار دهد. براي نيل به اهداف آمار بارندگي ، حجم و تعداد درختان بهره برداري شده با دبي خوزه به تفكيك سالهاي قبل و بعد از برداشت با استفاده از روش رگرسيون و تعيين ضرايب همبستگي و هر يك از متغيرهاي مستقل، مورد بررسي قرار گرفته اند . نتايج نشان مي دهد:
بين ماههاي پر باران سال و دبي اوج ماههاي مورد نظر در سالهاي قبل از برداشت رابطه مستقيم وجود دارد با افزايش بارندگي دبي پايه نيز افزايش پيدا مي كند . در صورتيكه با بررسي بعمل آمده بعد از شروع بهره برداري از سال 1357 به بعد با اين كه ميزان بارندگي نسبت به سالهاي قبل از آن كاهش يافته ولي مقدار دبي ماههاي مورد نظر افزايش يافته است.
ميانگين هاي متحرك 2، 3و5 ساله بارندگي مشخص مي كند كه قبل از سالهاي برداشت، حوزه داراي دوره هاي پر آبي بود ولي در سالهاي بعد از برداشت (بخصوص از سال 1364 به بعد) ميزان بارندگي از ميانگين ساليانه نيز كمتر شده بود ولي مقدار دبي نسبت به سالهاي قبل بيشتر شده است.
با بررسي متوسط دبي در فصول برداشت مشخص مي گردد كه در طي سالهاي قبل از برداشت رژيم آبي حوزه كه از بارش تبعيت مي كرد در فصل پاييز و شهريورماه دبي پيك مشاهده مي شد و دبي در فصل زمستان در حد پايين بود ولي با بررسي به عمل آمده بعد از برداشت كه معمولا در فصل زمستان انجام مي گيرد دبي پيك كاذبي كه مقدار آن با مقايسه نسبت به سالهاي گذشته باكاهش بارش روند افزايش را نشان مي دهد كه اين جريانات در فصل زمستان با دبي پاييزه (تقريبا) برابري مي نمايد.
بررسي آمار روزانه دبي ايستگاه پونل از ابتدا تاكنون بخوبي نشان مي دهد كه دبي روزانه ماههاي آذر ماههاي آذر تا فروردين رودخانه شفارود در سالهاي قبل از بهره برداري بطور يكنواخت و بين 2 تا 4 متر مكعب متغير بوده است ولي اين مقدار در سالهاي بعد از بهره برداري كه دچار تغيير قابل محسوس بوده، بهره برداري و كاهش سطح جنگل بوده است.
با بررسي به عمل آمده در حوزه شفارود قبل از برداشت، رژيم آبي با رژيم بارندگي رابطه مستقيمي داشت در صورتي كه بامراجعه با آمار بهره برداري از جنگل كه در فصل زمستان صورت مي گيرد دبي اوج و همچنين حجم بالاي آب، همانند دوره پر آبي (پاييزه) مشاهده مي گردد.
بنابراين لازم است كه در شيوه بهره برداري و ميزان برداشت پمپ جنگل تجديد نظر شده و مديريتي متناسب و صحيح براي منطقه (شيوه تك گزيني يا جنگلداري ناهمسال و نزديك به طبيعت) اعمال گردد.

بارندگي ، بهره برداري ، سيل خيزي ، جنگل