تطبيق پذيري ميراث اخلاقي با دنياي مجازي، رويكردي اسلامي  Fulltext 

[ محسن الويري ] - عضو هيات علمي دانشگاه امام صادق (عليه السلام)

خلاصه مقاله:

پيشينه طولاني و جايگاه بلند مدت مطالعات اخلاقي در تاريخ بشر و در هم آميختگي آموزه هاي ديني و با آموزه هاي اخلاقي، سبب شده است، اخلاق همواره به عنوان يكي از اركان مباحث نظري و رفتار دين اسلام مورد توجه قرار گيرد. بخش مهمي از ميراث اخلاقي مسلمانان كه از سه سرچشمه ميراث و حياني و ميراث ايراني و نيز ميراث يوناني نشات گرفته است، به گونه اي مستقيم يا غير مستقيم به مهم ترين اجزاي يك فرايند ارتباطي يعني توليد، توزيع و دريافت پيام پيوند خورده است. بررسي تجربه تاريخي مسلمانان نيز، به هم پيوستگي اخلاق و نظام ارتباطي و جنبه قدسي بودن آن حكايت مي كند.
از سوي ديگر بررسي مسائل اخلاقي مورد توجه در فضاهاي مجازي در سطح خرد و كلان ، نشان مي دهد كه بخش عمده اين مسائل نيز مرتبط با همان اجزاي اصلي يك فرايند ارتباطي يعني توليد پيام، انتقال و توزيع پيام و دريافت پيام است. با توجه به يكساني نسبي مباحث اخلاقي در ميراث اسلامي و در فضاي نوين اطلاعاتي ، به نظر مي رسد مي توان با باز تعريف ميراث اخلاقي دوره اسلامي متناسب با نيازهاي نوشونده در محيط هاي مجازي، به گونه اي موثرتر براي گشودن گره هاي موجود كوشيد. در اين مسير، به ويژه بايد به تفاوت هاي ماهوي نگاه مسلمانان به اخلاق كه آن را حالت وملكه اي نفساني و دروني مي دانند و با نگاه جديد كه از اخلاق را امري رفتاري و در نتيجه بيروني مي دانند، توجه كرد. مطالعات اخلاقي از ديرباز بخشي قابل توجه از فعاليت هاي علمي انديشمندان را به خود اختصاص داده است و آموزه هاي اخلاقي نيز همواره در پيوندي عميق با آموزه هاي ديني بوده و بخشي مهم از آن را تشكيل داده است. در اين اسلام نيز، همسا ن ديگر اديان، اخلاق داراي جايگاهي بلند است. در ساخت دين اسلامي، نيز موضوع علم اخلاق چه در ساخت قدسي اين دين و چه در ساحت عرفي آن – همواره منزلتي بالا داشته است. مراد از رويكرد سالاني در اين مقاله نيز، بررسي مساله اخلاق در پهنه انديشه و فرهنگ اسلامي است و باريك بيني هاي معرفتي مربوط به مفهوم و چيستي اسلامي بودن در اين جا مورد نظر نيست. براي بررسي جايگاه اخلاق در انديشه اسلامي و مستند به متون اصلي و اوليه اين دين، شايد اين سخن پيامبر خدا بسنده باشد كه فرمودند:
«إنما بعثت لاتمم مكارم الاخلاق» همانا برانگيخته شدن تا مكارم اخلاق را به پايان ببرم.