مباني روان شناختي رفتارهاي تهاجمي در رانندگي  Fulltext 

[ غلامعلي افروز ] -

خلاصه مقاله:

به مجموعه اي از كنشها و واكنشهاي انسان كه نسبتا پايدار، قابل مشاهده، قابل ارزيابي و بالطبع قابل پيش بيني باشد «رفتار» مي گويند. رفتارهاي انسان مي تواند در ابعاد مختلف و در موقعيتهاي گوناگون مورد توجه و ارزيابي قرار گيرد.
رفتار تهاجمي در رانندگي به آن نوع از رانندگي اطلاق مي شود كه راننده متاثر از سلطه احساسات و هيجانات نامتعادل و نامعقول، وسيله نقليه خود را به صور ناامن و خلاف مقررات هدايت مينمايد.
رفتارها به طور اعم و رفتارهاي تهاجمي به طور اخص، در بستر بازخوردها، نگرش ها و باورهاي خاص پديدار مي شوند، و تكوين بازخوردها و نگرش ها نيز متاثر از دو عنصر شناختي و احساسي است. به عبارت ديگر آميزه اي از تكوين تدريجي شناخت هاي حاصل از چگونگي قرار گرفتن پشت فرمان اتومبيل، تبلور رفتارهاي كلامي و حركتي، از دوران كودكي تا زمان رانندگي و احساسي كه به تناسب آن به صورت خوشايند يا ناخوشايند در هر فردي به وجود مي آيد، نگرش يا بازخورد او را نسبت به چگونگي رفتار تهاجمي در رانندگي تشكيل مي دهد و ريشه در اعماق وجود هر فرد دارد.
به طور كلي هيجان زدگي يا هيجان خواهي يا آزردگي هيجاني در رانندگي متاثر از سه مولفه اصلي است:
- وجود خصيصه هاي شخصيتي ناكشيبا، بي قراري و بي دقتي در امور
- قدرت طلبي و زورمداري
- بي پروايي و ياغي گري خياباني (جاده اي)
هر يك از اين مولفه هاي فوق مي تواند به الگوهايي از رفتارهاي تهاجمي و تخلفات خاص در رانندگي منجر شود.
از آنجا كه ريشه اصلي رانندگيهاي تهاجمي و تخلفات رانندگي را مي توان در شرايط رواني و خصيصه هاي شخصيتي افراد متخلف يافت، شايسته و بايسته آن است كه در مقابله با اين پديده شوم، توجه به مسائل روان شناختي و الگوهاي رفتار افراد قبل از اعطاي گواهي نامه رانندگي و پس از آن در اولويت برنامه هاي اصلاحي قرار گيرد.
ارزيابي نگرش و بازخوردهاي داوطلبان دريافت گواهي نامه رانندگي و راننده هايي كه تخلفات مكرر داشته اند، نسبت به پديده رانندگي و الگوي سالم حركت در خيابان ها و جاده ها، و همچنين ارزيابي وضعيت رواني و هيجاني ايشان امري كاملاً لازم و ضروري است.
يقينا برخي از شرايط رواني و نگرش هاي موجود در افرادي كه پشت فرمان اتومبيل مي نشينند، نظير نگرش هاي نه چندان مطلوب نسبت به منزلت و جايگاه اجتماعي پليس، احساس قانون گريزي، احساس تبعيض در جامعه، احساس بي تفاوتي يا خصومت نسبت به ديگران، عدم احساس امنيت رواني، احساس ضعف در تكريم باورهاي ديني وهويت ولي، تجارب ناخوشايندي از ناكامي ها، زودبرانگيختگي و هيجان خواهي و كم تواني در پيش بيني ها و برنامه ريزي ها و … مي تواند در الگوهاي رانندگي تهاجمي موثر باشد.