اصلاح فرهنگ ترافيكي با اجتماعي كردن مجدد بزرگسالان  Fulltext 

[ سيدرضا حسيني ] -

خلاصه مقاله:

اهميت بررسي موضوع ترافيك در جوامع امروزي اعم از مدرن و نيمه مدرن و حتي سنتي (اگر هنوز چنين جوامعي وجود داشته باشند!) كاملا روشن است. زيرا خودرو و استفاده از انواع اتومبيل كاربرهاي فراوان و جدي پيدا كرده است به گونه اي كه شايد براي انسان عصر حاضر تصور حذف اتومبيل از زندگي روزانه آنها، همانند حذف اكسيژن و آب به عنوان دو عنصر ضروري حيات باشد. لذا نياز به استفاده از خودرو در عرصه هاي مختلف زندگي انسان در حال افزايش است و اين گسترش نياز، گسترش و افزايش عرضه را به دنبال مي آورد. اگر به مجموعه نيازهاي واقعي، نيازهاي سليقه اي، لوكس و تجملاتي نيز اضافه شود، ابعاد مسئله بسيار گسترده تر خواهدشد. اين چرخه مستمر عرضه و تقاضا، نخستين پيامدي را كه به جامعه انساني عرضه كرده است، معضل تردد خودروها و عدم تناسب طح سواره رو با خودروهايي كه در آن در حال عبور هستند، مي باشد. اين مسئله علاوه بر اتلاف وقت و فرصت ها، آلودگي هوا، آلودگي صوتي، هدر رفتن سرمايه هاي ملي مانند سوخت، ناراحتي هاي روحي و رواني و دهها مشكل جدي ديگر را به دنبال آورده است و همين مشكلات است كه موضوع ترافيك و بررسي ابعاد آن را به يك امر ضروري و جدي تبديل كرده است.
ما در عرصه ترافيك با چند عامل عمده سر و كار داريم: انسان، خودرو، جاده، قوانين و مقررات ، به سامان كردن هر يك از اين عوامل، راهكارهاي خاص خود را دارد. ليكن از آنجا كه با موجودي به نام انسان روبرو هستيم، او هم سازنده خودرو و هم جاده است، و هم واضع قوانين و مقررات، و علاوه برآن خود نيز راكب و استفاده كننده از سه عامل مذكور مي باشد.
مي توان نتيجه گرفت كه علت العلل اين مشكلات، فردي و ا نساني است و شاه كليد حل مشكل نيز در دست اوست. اما همين نتيجه گيري است كه كار متوليان امر ترافيك را مشكل كرده است. در مورد انسان و نقش آن درترافيك به عنوان علت تامه و حتي علت محدثه مشكلات ترافيكي، نكته مهمي وجود دارد و آن امكان تغيير با كمك رفتار فرد انساني در فرآيند آموزش است. دنيا جديد نيز تكيه گاه اصلي اقدامات براي به سامان كردن معضلات ترافيكي را بر محور آموزش و فرهنگ سازي قرار داده است. آموزش، فاصله بين شايستگيهاي موحود با شايستگيهاي مطلوب را پر مي كند و اين فرصت را فراهم مي كند كه انسان توانمنديهاي خود را بشناسد و امكان استفاده از اين استعدادها را نيز فراگيرد. آن بخش از رفتار انسان ها نيز كه ناشي از عدم اطلاع و آگاهي است، درجريان آموزش و فرهنگ سازي قابل تغيير مي باشد.
آموزش چنانچه از خردسالي و دوران كودكي و در محيط خانواده آغاز شود، بسيار موثرتر خواهد بود. اگر انضباط اجتماعي، رعايت حقوق ديگران، تقدم مصالح جمع بر فرد و … در خانه و با شيوه هاي مناسب آموزشي به كودك آموخته شود و پدر و مادر علاوه بر گفتار، در رفتار خود نيز اين مطلوبيتها را به فرزندان ارائه نمايند، تاثيرات شگرفي دررفتار اجتماعي آنان در بزرگسالي خواهد داشت. نقش مدرسه، گروه دوستان، رسانه هاي جمعي و … نيز اثرگذاري فوق العاده اي دارد كه با برنامه ريزي شايسته مي توان براي حضور كارساز و مفيد فرد در پذيرش نقشهاي محول و محقق، با رضايت خاطر وي از حضور درجامعه و احساس مفيد بودن از آنها بهره هاي فراوان برد. اما امكان تغيير و اصلاح رفتار انسان تا آخر عمر او وجود دارد و فرايند آموزش و تربيت همچنان مستمر است. از اين روست كه جامعه شناسان از اجتماعي شدن مجدد انسان نام مي برند و هدف آنان تاكيد بر همين امكان تغيير رفتار از طريق آموزش و تربيت است. همانگونه كه قانون پذيري و رفتار هنجارمند فراگرفتني است، رفتارهاي نامطلوب و قانون گريزي نيز در فرايند آموزش فرا گرفته مي شود و لذا همچنانكه با آموزش مي توان رفتار صحيح را به فرد آموخت. آموزش رفتارنادرست نيز شدني است. درست است كه هيچ مركز رسمي يا غير رسمي براي آموزش ناهنجاري و ترغيب افراد به هنجارشكني اعلام موجوديت نمي كند، ليكن با توجه به عوامل روانشناختي و نيز تقليد و قرار گرفتن در جو آغشته و مملو از خلاف، و نيز احساس نياز به خلاف و دستيابي آسان تر به برخي مطلوبيت ها از مسير نادرست، و هزينه اندك رفتار مجرمانه براي فرد و دريافت پاداش و تشويق پس از هر اقدام ناصواب و خلاف، اندك اندك رفتار مجرمانه هنجارشكني عموميت پيدا ميكند و حتي كار بدانجا مي رسد كه التزام به قانون و مقررات، ناهمرنگي با اجتماع و رفتار غير عرفي شناخته ميشود!
رواشناسان به شناسايي و حذف انگيزه هاي تخلف تاكيد فراوان دارند و افزايش هزينه هاي تمام شده مجرمانه را ازجمله راهكارهاي ضروري براي اصلاح فرد مي دانند. پر واضح است كه پرداختن به آموزش انسانها، نبايد موجب غفلت از ديگر عوامل تاثيرگذار بر ترافيك نظير خودرو، جاده و قوانين و مقررات شود، و اصلاح آن عوامل نيز بايد در دستور كار متوليان امر ترافيك قرار گيرد. اما همچنانكه اشاره شد، انسان علت تامه همه مشكلات اجتماعي از جمله ترافيك است و هر چه بر روي اين عامل تكيه شود، ارزش سرمايه گذاري و تلاش را دارد. حذف عوامل محيطي در افزايش تمايل براي رفتار هنجارشكنانه و ايجاد تسهيلات براي التزام عملي به مقررات ، دو موضوع اساسي در حل مشكل ترافيك هستند. اما چنانچه اين مسئله به عنوان يك مشكل بخشي و نه ملي، تلقي شود و ساير متوليان امور فرهنگي جامعه احساس تكليف و مسئوليت نكنند و براي آموزش رفتار صحيح ترافيكي و سپس نهادينه كردن اين گونه رفتارها اقدام نشود، ساير تلاشها راه به جايي نخواهد برد.
به عبارت ديگر، حل معضلات ترافيكي جامعه داراي جنبه هاي رواني، اجتماعي، فرهنگي، تربيتي اخلاقي و … مي باشد و نپرداختن به هر جنبه، موجب بي اثر شدن يا كم شدن تاثير ساير عوامل خواهد شد. سياستگذاري متمركز، ريشه يابي مشكلات، شناسايي و حذف زمينه ها و انگيزه ها و ملي دانستن مسئله و همكاري تمامي عوامل و مراكز اثرگذار موجب خواهد شد تا امكان حل يك مشكل بزرگ و ملي با كمترين هزينه فراهم آيد.